Każdy uczeń ma prawo do tego, aby szkoła traktowała go indywidualnie, uwzględniając jego możliwości oraz potrzeby rozwojowe i edukacyjne. To założenie winno być oczywiste dla nauczycieli i wychowawców.

Codzienność szkolna pokazuje, że w każdej z klas uczniowie różnią się od siebie m.in.: intelektem, temperamentem, charakterem, osobowością, zasobem posiadanej wiedzy, umiejętnością wchodzenia w relacje z innymi, sposobem radzenia sobie w trudnych sytuacjach, stanem zdrowia, sprawnością fizyczną, talentami i zainteresowaniami. Wielu z nich to dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, które nie poradzą sobie w szkole bez szczególnego wsparcia ze strony nauczycieli i specjalistów.

Indywidualizowanie pracy z uczniem na obowiązkowych i dodatkowych zajęciach edukacyjnych – odpowiednio do jego potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych – jest właśnie takim wsparciem, zapisanym jako obowiązek nauczyciela w § 6 ust. 1 rozporządzenia MEN z dnia 17 listopada 2010r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz.U. z 2010r. Nr. 228, poz. 1491). Powyższy obowiązek związany jest z nową koncepcją udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Trzeba go realizować już od roku szkolnego 2011/2012 w przedszkolach, gimnazjach i szkołach specjalnych wszystkich typów, natomiast w szkołach podstawowych i ponadgimnazjalnych ogólnodostępnych zacznie on obowiązywać dopiero w następnym roku szkolnym.

Strategia indywidualizacji procesu nauczania i wychowania nie jest przejawem żadnej oświatowej mody, lecz wynika z konieczności wyrównywania dzieciom szans edukacyjnych. Zakłada rezygnację z dotychczasowych przyzwyczajeń i rutynowych oddziaływań, stawiając w zamian na profesjonalizm nauczyciela – dużą wiedzę psychologiczno-pedagogiczną i doskonałą znajomość swoich podopiecznych. Do tych uwarunkowań należą także stosowane przez nauczyciela: metody nauczania, środki dydaktyczne, formy organizacyjne, respektowany system zasad i reguł dydaktycznych oraz różne sposoby aktywizowania uczniów w procesie nauczania – uczenia się. Oczywiście tak dobrane, aby dzieci o różnorodnych stylach uczenia się mogły odkryć i stosować te, które są dla nich najbardziej odpowiednie, łatwe i efektywne. Pierwszy krok dla nauczyciela to zatem próba odpowiedzi na pytania:

• Jakie cechy, umiejętności i potrzeby ucznia są w danej sytuacji dydaktyczno-wychowawczej ważne?
• W jaki sposób je rozpoznać, jak przeprowadzić diagnozę (rozpoznanie) możliwości i potrzeb ucznia?
• Jak je uwzględniać w procesie dydaktyczno-wychowawczym zarówno podczas codziennych zajęć lekcyjnych, jak i dodatkowych, stanowiących formę pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej uczniowi?

Drugi krok to zorganizowanie zaplecza materialno-technicznego, czyli warsztatu pracy. Nauczyciel, który korzysta jedynie z podręcznika, tablicy i wykładu, przestaje się sprawdzać, przechodzi do lamusa. Dzisiaj warsztat pracy musi być wyposażony zarówno w bardzo dobre materiały edukacyjne, jak i niezbędne, nowoczesne i nietuzinkowe pomoce dydaktyczne, wspierające nauczyciela we wszystkich oddziaływaniach, w tym profilaktycznych, diagnostycznych i terapeutycznych. Za ich sprawą każde zajęcia staną się ciekawe i motywujące dzieci do wysiłku, jakim jest nauka oraz pokonywanie własnych ograniczeń i trudności, a nauczycieli i specjalistów – do kreatywności niezbędnej w tym zawodzie.

Warto też pamiętać, że wykorzystywanie wszystkich tych elementów w pracy nauczyciela oraz świadoma i celowa indywidualizacja są gwarantem uczynienia z przedszkola i szkoły miejsca, w którym każde dziecko – czując się dowartościowane – będzie się prawidłowo rozwijało i osiągnie sukces edukacyjny na miarę swoich możliwości. Nabiera to szczególnego znaczenia w kontekście realizacji nowej podstawy programowej, która z indywidualizacji czyni podstawowy sposób pracy z uczniami.

Małgorzata Łoskot

WYBICIE
Świadoma i celowa indywidualizacja są gwarantem uczynienia z szkoły miejsca, w którym każdy uczeń osiągnie sukces edukacyjny na miarę swoich możliwości.