Witam!
Prezentuję państwu artykuł na temat czasu wolnego, który powstał jeszcze za czasów studenkich. Czas wolny dotyczy każdego z nas, dorosłego jak i dziecka, dlatego artykuł zwraca uwagę na ważne jego aspekty. Zapraszam do miłej lektury:)

Czas wolny – czas, którym dysponuje człowiek po wykonaniu obowiązkowych czynności takich jak nauka, praca, czynności związane z codziennym życiem. Pojęcie i problem czasu wolnego pojawił się wraz ze społeczeństwem przemysłowym i związaną z nim standaryzacją produkcji. W społeczeństwie tradycyjnym problem ten nie był istotny, gdyż nie rozgraniczano czasu wolnego i czasu pracy.
W dużej mierze na pojawienie się tego problemu, miało miejsce wykonywania pracy, różne od miejsca poza pracą, co z kolei wiązało się z przebywaniem w dwóch różnych społecznościach w obu przypadkach (B. Matyjas, 2003, s.561).

W czasie wolnym organizacja i rodzaj zajęć zależy między innymi od:

• preferencji, zainteresowań, przyzwyczajeń danej osoby;
• wieku;
• rodzaju wykonywanej pracy;
• innych obowiązków;
• ilości dostępnego czasu (dzień powszedni, weekend, urlop, wakacje);
• możliwości finansowych;

Ze względu na okres, w jakim rozpatrywany jest czas wolny, mówimy o:

• czasie wolnym krótkim – w ciągu jednego dnia;
• czasie wolnym średnim – w ciągu tygodnia;
• czasie wolnym długim – w ciągu roku.

Takie rozgraniczenie ma uzasadnienie w przypadku form rekreacyjnych (uprawianych w czasie wolnym), które najczęściej rozpatrywane są w kategoriach dnia, tygodnia, lub sezonu (najczęściej rocznego) (por. B. Matyjas, 2003).

Za czas wolny wychowanków uważa się taki czas w czasie dnia, który pozostaje im po zaspokojeniu podstawowych potrzeb organizmu, poza nauką w szkole
i własną, w którym mogą oni wykonywać czynności wg swych upodobań związane
z wypoczynkiem, rozrywką i zaspokajaniem własnych zainteresowań.

Czas wolny spełnia kilka funkcji: wypoczynku i rozrywki oraz rozwoju osobowości wychowanka. Szczególną rolę w rekreacji odgrywa wypoczynek – regeneracja sił fizycznych i psychicznych organizmu wychowanka w tym odreagowanie zmęczenia i napięć emocjonalnych gromadzących się w czasie lekcji i pracy własnej. Wypoczynek przybiera dwie formy: bierną (leżenie, drzemanie) i czynną – przybierającą różne formy aktywności – udział w grach, zabawach, zajęciach różnego typu jak też czytanie prasy, książek, oglądanie telewizji i słuchanie radia. Wypoczynek czynny przywraca dzieciom i młodzieży równowagę psychiczną i fizyczną.

Inną funkcją rekreacyjną czasu wolnego jest rozrywka – przyjmuje ona formę wypoczynku czynnego i pozostaje z nim w stałym związku. Rozrywka dostarcza wychowankom różnorodnych wrażeń, zaspokaja głód przygód, wprowadza urozmaicenie w jednostajny tryb życia.

Funkcja rozwojowa czasu wolnego jest równoznaczna z samodoskonaleniem wychowanków poprzez samokształcenie i nabywanie umiejętności współżycia
i współdziałania w grupie zgodnie z ogólnie przyjętymi normami społeczno – moralnymi, wykonywanie różnego rodzaju działań prospołecznych (pomoc młodszym, słabszym) oraz rozwijania różnych zainteresowań i uzdolnień. Funkcja rozwojowa ułatwia nawiązywanie kontaktów interpersonalnych, uczy bezinteresowności, wdraża do przestrzegania podjętych zobowiązań (por. B. Chmielewska, 2000).

W praktyce pedagogicznej spotyka się dwie tendencje w sprawie spędzania przez wychowanków czasu wolnego. Jedna to pogląd, że czas wolny należy zostawiać dzieciom do wyłącznej dyspozycji dopuszczając do ich żywiołowości w wyborze form rekreacji. Duży nacisk kładzie się na osobiste upodobania, zainteresowania i potrzeby wychowanków. Druga tendencja to ścisłe zaprogramowanie czasu wolnego i trzymanie się ściśle określonego planu.

Wychowankowie nie zawsze chętnie uczestniczą w zajęciach narzuconych przez wychowawcę. Dlatego też należy wychowankom postawić «furtkę» – organizować różnego typu zajęcia, ale też pozostawić im swobodę decydowania, w jaki sposób chcą spędzić czas wolny, sprawując nad tym kontrolę i kierując subtelnie ich poczynaniami. Należy wychowankom okazać zaufanie, wyrozumiałość, licząc się z ich potrzebami
i zainteresowaniami. Wychowawcy kierując wychowanków w sposób aktywizujący powinni pamiętać, że nawet najbardziej ulubione zajęcia, jeśli będą narzucane szybko stracą na swej atrakcyjności. Zajęcia powinny być organizowane na zasadzie dobrowolności udziału wychowanków, zgodnie z ich potrzebami i upodobaniami.
                 Zajęcia zorganizowane należy odpowiednio dozować i wprowadzać po rozmowach z wychowankami nie rezygnując z ich własnych pomysłów. Wychowankowie w ten sposób są pozytywnie nastawieni do zajęć zorganizowanych i czują się za nie odpowiedzialni.
                 Najbardziej ogólna kategoryzacja form spędzania czasu wolnego to: zajęcia kulturalno rozrywkowe, twórcze, ruchowe, rekreacyjne i poprzez działalność społeczną (W. Ciczkowski, 1999, s.25).

W ramach zajęć kulturalno-rozrywkowych wyróżnia się formy rekreacji poprzez uczestnictwo bierne (czytelnictwo, oglądanie telewizji, słuchanie radia, nagrań wyjście do kina, muzeum, kolekcjonerstwo) i czynne. Należy jednak przestrzegać określonych proporcji w stosowaniu różnych form rekreacji, aby jedynym lub głównym sposobem spędzania czasu wolnego nie było oglądanie telewizji czy słuchanie muzyki.

Czynne formy uczestnictwa w rekreacji kulturalno-rozrywkowej to różnego rodzaju imprezy i uroczystości organizowane z udziałem dzieci. Zajęcia tego typu umożliwiają wychowankom sprawdzenie swych uzdolnień artystycznych (deklamacja, śpiew, teatr, plastyka), przydatności swej wiedzy o ludziach i świecie, obycia towarzyskiego i zachowań prospołecznych. Imprezy i uroczystości mogą mieć różny charakter. Zalicza się do nich:

• imprezy o charakterze obrzędowym (Andrzejki, Mikołajki, topienie marzanny);
• imprezy artystyczne (wieczór bajek, konkurs wierszy, spotkanie z piosenką, przedstawienie teatralne);
• imprezy towarzyskie (dyskoteka, obchodzenie imienin kolegów w grupie);
• imprezy z okazji świąt i rocznic państwowych (jasełka, akademie).

Formy rekreacji twórczej pozwalają wychowankom dowartościować się, odkryć u siebie różnego rodzaju możliwości i zdolności nabrać poczucia pewności
i wiary we własne siły. Do zajęć tych należą:

• zajęcia plastyczne (rysowanie, malowanie, prace z różnych materiałów i tworzyw);
• zajęcia związane z techniką o charakterze zabawowym lub praktyczno-użytecznym (drobne naprawy, sprzętu wykonywanie ozdób);
• zajęcia umuzykalniając (tworzenie grup śpiewających, tanecznych).

Formy rekreacji ruchowej służą zdrowiu fizycznemu i dobremu samopoczuciu. Są to:

• wycieczki piesze i rowerowe, rajdy;
• zabawy ruchowe (zbieżne, rzutne, skoczne i z mocowaniem);
• zabawy i gry terenowe (np. podchody);
• gry sportowe (piłka nożna, koszykówka, siatkówka).

Równie ważne są formy rekreacji przez działalność na rzecz innych. Uczą one bezinteresowności, radości ze służenia innym pomocą.

Formami działalności społecznej wychowanków są: pomoc dzieciom najbardziej jej potrzebującym, robienie zakupów, pomoc w czynnościach samoobsługowych, obsługa chorych kolegów. Do formy tej zaliczyć też należy prace porządkowe na rzecz placówki: sprzątanie pomieszczeń otoczenia, troska o ich wygląd estetyczny oraz udział w pracy sekcji samorządu uczniowskiego.

Organizując różne formy rekreacji należy pamiętać, że adresatami jej są wychowankowie, dlatego należy zapewnić im współudział w planowaniu, przygotowywaniu, prowadzeniu zajęć w czasie wolnym. Im więcej wychowanków zaktywizuje się i usamodzielni w organizowaniu czasu wolnego tym lepiej będą przygotowani do jego wypełnienia, gdy opuszczą szkolne mury wracając do swych środowisk (por. W. Ciczkowski, 1999).

.

Dziecko rozpoczynając naukę w szkole ma mniej czasu na zabawę, rozrywkę, zwiększeniu ulega wymiar czasu na zajęcia obowiązkowe, które są dla dziecka pracą. Z punktu widzenia prawidłowego rozwoju ucznia musi istnieć równowaga pomiędzy organizacją pracy a wypoczynkiem. Zachwianie tej równowagi odbija się negatywnie na zdrowiu, powoduje osłabienie organizmu, zmniejszenie odporności na choroby, szybkie męczenie. Zagadnienie właściwych proporcji pomiędzy nauką
i wypoczynkiem ucznia ma ogromne znaczenie.

Według K. Czajkowskiego czas wolny dziecka to ten okres dnia, po uwzględnieniu czasu przeznaczonego na naukę szkolną, posiłki, sen, odrabianie lekcji
i niezbędne zajęcia domowe. Wolny czas dziecka obejmuje także dobrowolnie przyjęte obowiązki społeczne (np. spełnianie jakiś funkcji w organizacji harcerskiej, samorządzie szkolnym, świetlicy, domu kultury itp.). Czas wolny dzieci to czas, który może być przeznaczony na jego odpoczynek, rozrywkę i zaspokojenie osobistych zainteresowań.
                 Czas wolny według Czajkowskiego ma właściwości środka wychowawczego, jest zjawiskiem o charakterze społecznym. Według autora można go rozpatrywać
w czterech aspektach:

• socjologiczno – ekonomicznym,
• higieniczno – zdrowotnym,
• pedagogicznym,
• psychologicznym (por. B. Wilgocka – Okoń, 1964).

Aspekt socjologiczno – ekonomiczny: czas wolny ułatwia kontakty i przeżycia społeczne. W dziecku budzą się potrzeby współdziałania z innymi, organizowania wspólnej zabawy i wypoczynku. Trzeba rezygnować z postaw egocentrycznych na rzecz wspólnego działania, poświęcenia, radości i wspólnych zainteresowań.
                 Dziecko czasu wolnego nie powinno spędzać w samotności, co przeciwdziała uspołecznieniu; uniemożliwiałoby to porównania własnego postępowania, własnych czynów z postępowaniem i  czynami innych.

Jednostka w czasie współdziałania z innymi przeżywa osobiste radości
i zadowolenie. Rola, jaką dziecko odgrywa w zespole jest przyczyną dodatkowego zadowoleni i zaspokojenia potrzeby współdziałania z zespołem. W czasie wolnym interes społeczny dominuje nad osobistym, włącza  w zespół, dziecko liczy się jako grupa.

Ekonomiczny aspekt czasu wolnego w życiu najmłodszej grupy społecznej jest bardzo ważny. Dla dzieci i młodzieży nauka i czas wolny stanowią swoistą jedność ekonomiczną. Szkoła za mało liczy się z ekonomicznymi przesłankami nauki. Psychofizyczne potrzeby organizmu dziecka wymagają odpowiedniego dawkowania wysiłku intelektualno–fizycznego, jaki nakłada szkoła. Młody rozwijający się organizm musi otrzymywać odpowiednie dawki odpoczynku, odprężenia, nieliczenie się z siłami ucznia może przynieść fatalne skutki.

Aspekt higieniczno – zdrowotny: czas wolny jest niezbędny jako zabezpieczenie młodego organizmu przed nadmiernym obciążeniem obowiązkami
i zadaniami szkolnymi, spełnia profilaktyczną rolę ochrony zdrowia dzieci i młodzieży. Podczas pracy umysłowej w tkankach zachodzą złożone procesy biologiczne, powodujące intensywne zużywanie składników odżywczych, niezbędnych przy wytwarzaniu energii w ustroju. Zmęczenie atakuje ośrodki nerwowe, regulujące funkcje organizmu.

B. Wilgocka–Okoń w książce «Organizacja pracy i wypoczynku ucznia» podkreśla, iż bardzo niebezpieczny dla organizmu dzieci i młodzieży jest hałas. Hałas wywołuje poważne zaburzenia w układzie nerwowym i osłabia odporność na czynniki chorobotwórcze, powoduje nadmierne wydzielanie soków żołądkowych a co za tym idzie chorobę wrzodową, zaburzenia układu krwionośnego, nerwice lękowe. Omawiając ten aspekt czasu wolnego nie można pominąć stresu. Stres wprowadza ucznia w stan napięcia nerwowego, zmartwienie, niepokój.

W obecnych czasach musimy szczególnie kłaść nacisk na walory higieniczno–zdrowotne czasu wolnego.

Najważniejsze walory to:

• odprężenie psychofizyczne organizmu, czas pozaszkolny wolny od wysiłku intelektualnego,
• duży zasób świeżego powietrza, w którym spędzamy czas wolny,
• ruch fizyczny, rozwijanie układu mięśniowo–kostnego, rozwijanie sprawności fizycznej,
• zabawa i radość, korzystny wpływ na samopoczucie fizyczne i żywotność.

Myśląc o higieniczno–zdrowotnych walorach czasu wolnego nie należy zapominać o właściwym odżywianiu. Musi ono odpowiadać normom jakościowym
i ilościowym. Dzieci i młodzież muszą spożywać regularne posiłki – odchylenia będą źródłem zmęczenia i wyczerpania psychofizycznego.

 Aspekt  pedagogiczny: wartość pedagogiczna czasu wolnego polega na tym, że istnieją sytuacje gdzie inicjatywę przejawiają dzieci. Aktywność i umiejętność organizowania sobie zajęć poza program, możliwość przejawiania własnej inicjatywy, samodzielności. Dobrze jak projektantami czasu wolnego są dzieci i młodzież. Dodatnim elementem czasu wolnego jest samowychowanie, stałe podnoszenie swoich umiejętności i doskonalenie ich. Samodzielne wykorzystanie czasu wolnego daje poczucie swobody, uczy techniki gospodarowania czasem wolnym.

 Aspekt psychologiczny: bogate i bardzo żywe jest życie psychiczne dzieci. Poszukują one ciągle nowych wrażeń; odkrywają, rozbudzają i rozwijają swoje zainteresowania, uzdolnienia, chłoną i są wrażliwe na wszystko, co nowe. Otoczenie musi zapewnić dzieciom odpowiednie warunki rozwoju życia wewnętrznego (por.
M. Demel, 1982).

Czas wolny to źródło nowych przeżyć. Nauka nie zawsze zapewnia dziecku dostateczne odprężenie, zwolnienie napięcia psychicznego powodowanego dużym wysiłkiem intelektualnym. Nauka jest, bowiem niełatwym obowiązkiem. Osobowość dziecka jest przekształcana i wzbogacana w czasie pozalekcyjnym; dziecko ujawnia swoje poglądy podczas zabawy. Dzieci i młodzież w czasie wolnym zajmują się tym, co nie jest im obojętne, co je zaciekawia, czym się interesują z własnej woli, z nie z obowiązku. W czasie zajęć pozalekcyjnych wielu uczniów odkrywa siebie, czas wolny może również wpływać na temperament jednostki. Radosna, wesoła atmosfera sprawia, że melancholik lub flegmatyk ożywiają się. Cholerycy czy sangwinicy natomiast uczą się zdyscyplinowania, planowania gry i zabawy.

Organizacja czasu wolnego jest zadaniem tak samo ważnym, jak organizacja pracy szkolnej. Dlatego też, problem ten powinien stać się naczelnym zadaniem pedagogów w walce z przeciążeniem dzieci i młodzieży pracą szkolną. Wpojenie pożądanych nawyków i zainteresowań rekreacyjno-sportowych powinno procentować
w prawidłowym rozwoju psychofizycznym społeczeństwa.

Postępujące procesy cywilizacji a zwłaszcza współczesna rewolucja naukowo-techniczna powodują, że aktywność ruchowa w czasie wolnym staje się podstawowym wymogiem higieny i troski o zdrowie. Coraz mocniej zaznacza się deficyt wysiłku fizycznego w czasie pracy. Badania lekarzy i higienistów wskazują, że jest to przyczyną powstawania chorób cywilizacyjnych.

Mimo, że zawsze doceniano rolę aktywnego wypoczynku, jednak tak drastyczne niedobory aktywności ruchowej w dobie wielkiego postępu technicznego jeszcze umacniają tezę, plasując kulturę fizyczną w kategoriach nie dowolności, ale powinności. Zgodzić się musi każdy z M. Demelem,; że kultura fizyczna nie jest alternatywą wypełniania czasu wolnego, lecz elementarnym obowiązkiem współczesnego człowieka, ochroną jego zdrowia fizycznego i psychicznego;

Pojawiają się coraz liczniejsze głosy pedagogów i socjologów nawołujące do zorganizowanego, celowego wychowania i przygotowania ludzi do czynnego wypoczynku. Zadaniem «wychowania do czasu wolnego» wg A. Kamińskiego byłyby takie organizowanie sytuacji rekreacyjnych dla dzieci i młodzieży, które budziłyby
i utrwalały pozytywne nawyki higieny i psychohigieny odpoczynku, kształtowało wzory wartościowych zabaw i wartościowej konsumpcji kulturalnej, potrzebę czynnego uczestnictwa w życiu społecznym.

Młodzież stanowi kategorię osób znajdujących się w okresie przejściowym od dzieciństwa do dorosłości, osób niewymagających już bezpośredniej opieki ze strony dorosłych, a nieponoszących jeszcze pełnej odpowiedzialności za własną rodzinę czy określony odcinek pracy zawodowej. Młodzież to również kategoria ludzi znajdujących się w okresie intensywnego rozwoju fizycznego, intelektualnego i emocjonalnego. Podstawy ukształtowania w tym okresie mają dużą szansę przetrwania w wieku dorosłym. Funkcja zachowań w czasie wolnym jest szczególnie istotna dla kształtowania osobowości młodego człowieka. Wzrastająca w społeczeństwie ilość czasu wolnego młodzieży sprawia, że sposób spędzania go staje się przedmiotem szczególnej troski wychowawczej.

Podstawowym celem polityki wychowawczej powinno być nie tylko organizowanie czasu wolnego dzieci i młodzieży, lecz także zapewnienie społecznie pożądanego sposobu jego użytkowania, a przede wszystkim przygotowania do samodzielnej organizacji czasu wolnego w wymiarze indywidualnym, rodzinnym
i grupowym.

Wzór zachowania w czasie wolnym wyznacza przede wszystkim nieformalna grupa rówieśnicza. Istotne znaczenie ma także wpływ rodziców i typ rodziny, do której młody człowiek należy. Nie bez znaczenia jest też środowisko lokalne tj. wieś średnie czy duże miasto, zarówno na zasób środków, jakimi dysponuje, jak i tradycją kulturową. Szkoła, jako czynnik determinujące grupowe wzory zachowań w czasie wolnym, poza tzw. Wzorem intelektualnym, często nie spełnia właściwie swej roli organizacyjnej.

W pojęciu czasu wolnego mieści się działalność, w której realizuje się prawo swobodnego wyboru. Czas dzieci i młodzieży jest częściowo pozbawiony dobrowolności, gdyż podlega rygorom wychowawczym, kontroli i interwencji dorosłych. Czas wolny uzależniony jest od wielu czynników, a przede wszystkim od pracy szkolnej, odrabiania lekcji w domu, dodatkowych zajęć pozalekcyjnych itp.., Jeżeli uwzględni się jeszcze takie czynniki jak powrót do domu ze szkoły, czy zajęcia w gospodarstwie domowym, to otrzymamy obraz czynników, które determinują czas wolny ucznia.

A oto jak przedstawia się budżet czasu dzieci i młodzieży ze środowiska miejskiego. Młodzież dysponuje przeciętnie 4-6 godzinami czasu wolnego dziennie, zaś wg opinii młodych respondentów, 40% młodzieży dysponuje w dni powszednie od 1 do
3 godzin czasu wolnego, 33% od 3 do 5 godzin, 4,5% młodzieży twierdzi zaś, że nie ma w ogóle czasu dla siebie. Nieco większą ilość czasu, bo od 3 do 8 godzin w dniu powszednim, dysponuje tzw. młodzież szczególnie uzdolniona (por. G. Olszewska, 1990).

Powyższe dane można zestawić z minimum higienicznym, niezbędnym do właściwej regeneracji młodego organizmu po pracy. Za podstawę porównania wzięto minimum higieniczne w dobrowolnym trybie życia, opracowane przez K. Sokoła. Wynosi ono 5 godzin dziennie. Łatwo, więc można wysuwać wniosek, że w dobowy trybie życia młodzieży istnieje znaczny niedobór czasu wolnego, który musi wywołać duże zaniepokojenie o właściwy rozwój młodego pokolenia.

Mimo, że sport jest wymieniany przez uczniów jako jeden z atrakcyjniejszych sposobów spędzania czasu wolnego, to w rzeczywistości uprawiany jest bardzo rzadko. Z badań przeprowadzonych przez T. Wujka wynika, że ruchowe formy spędzania czasu wolnego uprawiane są przez 96 uczniów na 309 badanych (31,1%). Biorąc pod uwagę znaczenie tej formy spędzania czasu wolnego dla rozwoju fizycznego ucznia należy uznać ten stan za niezadowalający.

Aby skutecznie zaszczepić nawyki spędzania czasu wolnego na grach
i ćwiczeniach sportowych, na turystyce i praktykowaniu gimnastyki, zauważa
A. Kamiński, trzeba koniecznie znać zainteresowania w tym zakresie poszczególnych środowisk i grup społecznych, a także wzory zabaw, rozrywek i odpoczynku.

O roli i znaczeniu zainteresowań i zamiłowań rekreacyjnych i sportowych
w procesie kształtowania osobowości młodzieży powiedziano już wiele. Stanowczo jednak za mało wiadomo o tym, jakie czynniki i warunki stanowią odpowiedni klimat do pojawienia się tych zainteresowań. Proces ten nie odbywa się spontanicznie, lecz kształtuje się i rozwija pod wpływem konkretnej rzeczywistości i uwarunkowany jest wieloma różnorodnymi czynnikami.

Na podstawie badań G. Olszewskiej, przeprowadzonych wśród młodzieży szkolnej, nauczycieli wychowania fizycznego, dyrektorów szkół oraz analizy literatury na ten temat, można wyróżnić cztery grupy czynników wpływających na zainteresowanie młodzieży:

I      szkoła i nauczyciel wychowania fizycznego

II     środowisko rodzinne

III    grupa rówieśnicze

IV    różnorodne imprezy i środki masowego przekazu (G. Olszewska, 1990).

AD I    Szkoła tworzy i realizuje jedyną w życiu ludzi edukację zorganizowaną
i systematyczną. Ważne jest, że systemem tym objęty człowiek w okresie największej duchowej i psychicznej plastyczności.

B. Suchodolski wyróżnia dwie szkoły poglądów na kwestie wychowania do rekreacji, wyrabiania nawyków sportowych przez całe życie. Pierwsza z nich zakłada, że sprawność i umiejętność dla przyszłej rekreacji powinny być wpajane w szkole, wobec czego program wychowania fizycznego powinien w całej rozciągłości cel ten uwzględniać. Druga bazuje na naturalnej potrzebie ruchu dzieci, widzi tylko potrzebę pomocy im w rozwijaniu zainteresowań, w osiągnięciu sukcesu, kładąc nacisk na zajęcia pozaszkolne.

Dużą rolę odgrywa nauczyciel wychowania fizycznego, jego właściwa postawa i zaangażowanie. Niejednokrotnie decyduje o tym sympatia do nauczyciela. Najpewniejszą gwarancją prawidłowego rozwoju budzących się zainteresowań jest jego autorytet, doświadczenie i sympatia dla ćwiczącej młodzieży.

Znacznie mniejsze znaczenie przypisuje nadana młodzież ogólnej atmosferze szkoły, którą stawia wyraźnie na dalszej pozycji.

Ważną rolę w procesie wychowania młodzieży odgrywa środowisko rodzinne, a pierwsze zainteresowania biorą najczęściej swój początek z domu rodzinnego. Według badań przeprowadzonych przez G. Olszewską 10, 1% młodzieży stwierdza, że o pojawieniu się zainteresowań sportowych zdecydował wpływ rodziny.

Przez rekreację fizyczną w rodzinie rozumie się zajęcia o treści ruchowo- sportowej lub turystycznej, której oddajemy się w gronie rodziny ze względów rekreacyjnych, wypoczynkowych, a także opiekuńczo- wychowawczych.

Rekreacja fizyczna, sport w rodzinie wiąże się z upowszechnieniem pewnych wzorów spędzania wolnego czasu w gronie najbliższych, z umiejętnością wykorzystania go. Najważniejszą rzeczą jest stopień rozbudzania potrzeb rekreacyjnych i sportowych, co znajduje odbicie w strukturze czasu i budżetach rodzin.

Jednym z wyznaczników rekreacji fizycznej w rodzinie jest wykształcenie
i wiek rodziców oraz dzieci. Im wyższa liczba dzieci w rodzinie i niższy wiek, tym mniejsza ilość czasu wolnego i bardziej ograniczony udział w sporcie i rekreacji.
A to właśnie udział rodziców i dzieci w sporcie i rekreacji fizycznej wyrabia określone nawyki i zainteresowania, które potem przenoszone są z domu na dalsze lata życia dojrzałego i w środowisko poza rodzinne.

AD III       Niebagatelne znaczenie w procesie kształtowania zainteresowań i nawyków u uczniów ma grupa rówieśnicza. Bardzo sugestywnie działa na młodzież przykład koleżanek i kolegów szkolnych. Śmiałość, odwaga, sukcesy i osiągnięcia sportowe współ kolegów szczególnie imponują i pobudzają do naśladowania.

R. Wroczyński zauważa, że pomiędzy zajęciami prowadzonymi w szkole,
a pracą pozaszkolną występuje dość często znaczna różnica, przede wszystkim
w doborze grup w wychowaniu fizycznym. Grupa biorąca udział w lekcji opiera się
w szkole na zespole klasowym dzielonym wg płci. Natomiast w rekreacji fizycznej oprócz kryterium wieku fizjologicznego, dochodzi bardzo ważne kryterium- zainteresowanie uczestników określoną formą rekreacji fizycznej.

Grupa rówieśnicza może stanowić źródło powstania zainteresowań
i przekształcenie się «starych zainteresowań’’. Ponadto zainteresowania wymienia się jako jeden z najważniejszych czynników integrujących grupy koleżeńskie.

AD IV   Spośród innych czynników decydujących o pojawieniu się zainteresowań sportowych szczególne miejsce, jak wynika  z wypowiedzi młodzieży, zajmują różnorodne imprezy sportowe. Taka forma propagandy sportu odgrywa olbrzymią rolę
w zespole różnorodnych czynników wywierających wpływ na to zjawisko. Silne przeżycia emocjonalne, atrakcyjność pokazów, elementów współzawodnictwa, są skutecznym bodźcem, który szczególnie pociąga młodzież szkoły podstawowej. Nauczyciele wychowania fizycznego twierdzą, że kibicowanie jest najprzyjemniejszą formą rozrywki, szczególnie dla chłopców, że ono właśnie jest pierwszym przejawem zainteresowania sportowego (por. M. Orłowska, 2002).

Widowiskowość sportu można odbierać również dzięki telewizji. E. Fleming stwierdził, że „telewizja wywiera wpływ na rozwój intelektualny i moralny młodzieży, przyspiesza procesy dojrzewania umysłowego, wzbogaca wiedzę o świecie i życiu“.
                  J. Komorowska prowadziła prace poświęcone socjologicznym problemom oddziaływania telewizji na dzieci i młodzież szkolną. Dostarczyły one materiału na temat wpływu telewizji na kierunek i rodzaj aktywności dzieci i młodzieży w czasie wolnym. 90,4% ogółu młodzieży ogląda programy telewizyjne kilka razy w tygodniu lub codziennie, tylko 3% stwierdziło, że w zasadzie nie ogląda telewizji. Najchętniej oglądane są programy z „bloku rozrywkowego“, w tym także różne relacje z imprez sportowych. Często dzięki tym relacjom następuje wzrost zainteresowania jakąś dyscypliną sportową, zwłaszcza, gdy polscy reprezentanci zdobywają znaczące rezultaty i medale. Widoczne jest to szczególnie po letnich i zimowych Igrzyskach Olimpijskich. Taki moment zaciekawienia i fascynacji sportem należy umiejętnie wykorzystać. I tu jest rola, którą powinien spełnić nauczyciel wychowania fizycznego, który umiejętnie i z wyczuciem pokieruje krokami młodego człowieka i zachęci do próbowania sił w sporcie (por. M. Orłowska, 2002).

Na podstawie zmian zachodzących we współczesnym życiu można dostrzec znaczenie i wysoką rangę społeczną czasu wolnego. Czas wolny dziecka jest to okres, który pozostaje mu po wypełnieniu obowiązków szkolnych, domowych – czynności organizacyjno-porządkowych, związanych   z zachowaniem zdrowia i higieny. Czas,
w którym może ono wykonywać czynności według swego upodobania związane
z wypoczynkiem, rozrywką        i zaspokojeniem potrzeb wynikających z własnych zainteresowań. Czas wolny dzieci obejmuje także okres, w którym wypełniają one dobrowolnie przyjęte obowiązki społeczne.

Spożytkowanie tego czasu przez młodzież nie jest ich prywatną sprawą, lecz ogółu społeczeństwa, gdyż kultura spędzania wolnego czasu sprzyja zwiększeniu efektywności nauki i wszechstronnemu rozwojowi osobniczemu. W czasie wolnym kształtuje się wiele cech osobowych, nawyków i upodobań ułatwiających kontakty
i przeżycia społeczne. Dzięki tym kontaktom budzą się w dziecku potrzeby współdziałania z innymi, chociażby w postaci organizowania wspólnej zabawy czy wypoczynku.

Szkoła jest podstawowym, przynajmniej w sensie ilościowym organizatorem czasu wolnego dzieci i młodzieży. Często jako jedyna najsilniejsza placówka oświatowo-wychowawcza, w środowisku lokalnym musi stać się terenowym centrum umożliwiającym dzieciom i młodzieży realizację indywidualnych potrzeb
i zainteresowań. Wynika to zarówno z zapotrzebowania społecznego, jak i z naczelnych zadań szkoły, skoro ma ona przygotować do aktywnego i trwałego uczestnictwa
w kulturze. Dzięki odpowiedzialnej organizacji zajęć pozalekcyjnych można realizować
w ich toku wszelakie zadania wychowawcze.

1)     Chmielewska B.: Czas wolny ucznia i jego wykorzystanie. W: Pedagogika wobec problemów wychowania końca XX wieku. Red. E. Kozioł, E. Kobyłecka. Zielona Góra 2000;

2)     Ciczkowski W.: Czas wolny. W: Elementarne pojęcia pedagogiki i pracy socjalnej. Red. D. Lalak, T. Pilch. Warszawa 1999;

3)     Demel M.: System wychowania fizycznego w szkole podstawowej, krytyka
i propozycje modelowe. Warszawa 1982;

4)     Matyjas B.: Czas wolny. W: Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku. Red.
E. Różycka. Warszawa 2003;

5)     Olszewska G.: Czynniki i warunki decydujące o powstaniu zainteresowań sportowych młodzieży szkolnej. Warszawa 1990;

6)     Orłowska M.: Problemy czasu wolnego w pedagogice społecznej. W: Pedagogika społeczna: dokonania, aktualność, perspektywy: podręcznik akademicki dla pedagogów. Toruń 2002;

7)     Wilgocka – Okoń B.: Organizacja pracy i wypoczynku ucznia. Warszawa 1964;