W referacie przedstawiono kinezjologię edukacyjną Paula Dennisona jako jedną z metod pracy terapeutycznej z dziećmi i młodzieżą niepełnosprawną. Omówiono pojęcie kinezjologii edukacyjnej, założenia, cele metody, sposób jej realizacji, rodzaje proponowanych w metodzie ćwiczeń oraz spodziewane efekty ich stosowania. Przedstawiono również zestawy i przykładowe schematy ćwiczeń.

 «Ruch jest drzwiami do uczenia się»

1.  Kinezjologia edukacyjna

Kinezjologia (gr. kinesis — poruszać się i logos — uczyć się) jest nowoczesną nauką interdyscyplinarną o związkach ruchu ciała z organizacją i funkcjonowaniem mózgu; jest uznawana i stosowana w około 80 krajach świata. Kinezjologia korzysta z dorobku takich dziedzin jak: biologia, chemia, historia, fizyka, biofizyka, psychologia, socjologia, pedagogika, neurofizjologia, anatomia. Główne cele kinezjologii to:
• zrozumienie psychologicznych i fizjologicznych reakcji ludzkiego organizmu na krótkotrwały i bardzo intensywny wysiłek fizyczny;
• poznanie różnych form adaptacji organizmu ludzkiego do chronicznej lub długotrwałej aktywności fizycznej;
• zrozumienie mechaniki ruchu i opisanie jej cech;
• badanie procesów kontrolujących ruch i czynników wpływających na nabywanie zdolności motorycznych;
• wyjaśnienie wpływu fizycznej aktywności człowieka na jego zachowanie;
• wspieranie procesu uczenia się, rozwoju oraz dbania o zdrowie.

Kinezjologia edukacyjna jest kierunkiem, który powstał na bazie prac z zakresu psychologii rozwojowej i eksperymentalnej oraz badań humanistów takich jak Orton, Doman, Kephart. Kinezjologia edukacyjna uczy i przedstawia w praktyce możliwości wykorzystania naturalnego ruchu fizycznego, niezbędnego do organizowania pracy mózgu i ciała w celu usprawniania szeroko rozumianego procesu uczenia się i twórczej samorealizacji jednostki. Największy udział w tworzeniu, rozwoju i propagowaniu tego kierunku miał amerykański pedagog – dr Paul E. Dennison. Badania jakie prowadził, przyniosły odkrycia dotyczące istnienia wzajemnych zależności między rozwojem fizycznym, opanowaniem języka, a osiągnięciami intelektualnymi. W latach 1976 — 1980 Dennison wraz z żoną opracowali nową metodę pracy terapeutycznej zwaną Kinezjologią Edukacyjną lub też Gimnastyką mózgu.

2.  Założenia metody 

Paul Dennison występował wbrew powszechnej opinii, że uczenie się, rozumowanie, myślenie to wyłącznie sprawa mózgu. Przy pomocy swej metody udowadniał, że tak nie jest. Proces uczenia się oraz wzrost możliwości umysłowych w znacznym stopniu zależne są od ruchu fizycznego w okresie niemowlęcym, dziecięcym i przez cale dorosłe życie. Poruszając się, ciało poprzez oczy, uszy, nos, skórę, receptory mięśniowe odbiera z otoczenia wrażenia, które przekazywane są do mózgu. Są to niezbędne dla procesu myślenia informacje o świecie i o samym człowieku, które są przetwarzane na takie procesy, jak pisanie, czytanie, mówienie, wszelką działalność twórczą. Aby mózg mógł pracować i normalnie funkcjonować, musi być odżywiany. I tę rolę spełnia ciało. Znaczna ilość tlenu, woda, białka, tłuszcze, docierają do mózgu za pomocą wielu układów ciała. Na dokładnej znajomości tych wzajemnych powiązań między mózgiem a ciałem oparł Dennison swoją metodę ukierunkowaną na pomoc dzieciom mającym trudności w uczeniu się. Za pomocą ruchu i dotyku można stymulować poszczególne części, ośrodki i obszary mózgu oraz tworzyć nowe połączenia między nimi, celem uzyskania poprawy stanu i działania wymiarów inteligencji. Wśród tych wymiarów Dennison wyróżnił: 

• wymiar lateralności (komunikacja) – lewa i prawa półkula mózgu,
  — ćwiczenia na przekraczanie linii środka (mięsień nagrzebieniowy), 
• wymiar stabilności (organizacja) – system limbiczny,
  — ćwiczenia energetyzujące (mięsień piersiowy większy),
• wymiar koncentracji (zrozumienie) – pień mózgu i płat czołowy,
  — ćwiczenia rozciągające (mięsień najszerszy grzbietu), 
• ćwiczenia relaksujące.

Dla każdego z tych wymiarów opracowane zostały specjalne ćwiczenia i tzw. równoważenia. Dennison szczególną uwagę poświęcił wymiarowi lateralności (współpracy obu półkul mózgowych), ponieważ uważał, że brak integracji, złe współdziałanie obu półkul mózgowych i brak równowagi między nimi jest przyczyną ok. 80% przypadków trudności w uczeniu się, jest źródłem wielu pro¬blemów w  intelektualnym i emo¬cjonalnym funkcjonowaniu człowieka. Każda z półkul ma nieco inne zadania: Prawa półkula mózgowa (u osób praworęcznych) jest odpowiedzialna za uczucia, wielowymiarowe uczenie się, postrzeganie całości, syntezę, pamięć długotrwałą, ale także brak poczucia czasu. Prawa półkula zorientowana jest na ludzi, nastawiona na «tu i teraz», jest twórcza, artystyczna. Podczas stresu aktywność prawej półkuli powoduje utratę zdolności logicznego myślenia, wywołuje poczucie przytłoczenia, trudności z zapamiętaniem szczegółów, odpowiada za działania pochopne. Lewa półkula mózgowe (u osób praworęcznych) odpowiada natomiast za logiczne myślenie, liczenie, analizę, spostrzeganie szczegółów, słuchanie, operowanie mową, pamięć krótkotrwałą, poczucie czasu. Lewa półkula zorientowana jest na przyszłość, nastawiona na porządkowanie rzeczywistości. Podczas stresu aktywność lewej półkuli zwiększa wysiłek, starania, chociaż często bez zrozumienia i wyczucia całości. U osób leworęcznych role obydwu półkul są zwykle odwró¬cone. Dziecko, którego rozwój przebiega w sposób nieskrępo¬wany, w naturalny sposób ćwi¬czy obie półkule. Dzięki ich harmonijnej współpracy z łatwością przyswaja sobie kolejne umiejętności i ma szansę na pełny rozwój swoich talentów. Metoda Paula Dennisona to ćwiczenia służące integracji półkul mózgowych w celu efektywniejszego działania.
Dennison zakładał, że we wczesnych stadiach rozwoju dziecka ¬tworzy się najwięcej połączeń między neuronami w mózgu. Jest to czas niezwykle intensywnych ćwiczeń ruchowych: pełzania, raczkowania, biegania, dzikich harców i podskoków połączonych z wymachiwaniem rękami i kręceniem się w kółko. Dużym błędem jest zakłócanie naturalnego rozwoju dziecka przez przedwczesne zachęcanie go do siadania, stawania, chodzenia. Trzeba pamiętać, że każdy maluch rozwija się we własnym tempie i nie należy na siłę tego zmieniać. Dennison zaobserwował, które ruchy wywierają najbardziej korzystny wpływ na rozwój dzieci w pierwszych latach życia (a szczególnie na rozwój koordynacji oczu, uszu, rąk i całego ciała) i opierając się na tym stworzył kanon ćwiczeń, zwanych Gimnastyką mózgu. Poprzez te ćwiczenia można pomóc w rozwoju połączeń nerwowyc w mózgu, a przez to poprawić komunikację pomiędzy obiema półkulami mózgowymi, pomiędzy korą mózgową a głębszymi strukturami i pomiędzy płatami czołowymi  a móżdżkiem.

3.   Gimnastyka mózgu

Gimnastyka mózgu to program rozwoju ruchowego, ukierunkowany na łatwe uczenie się dzieci i na stymulowanie ich rozwoju. To także program aktywizacji układu nerwowego i uwalniania od stresu. Metoda oparta jest na trzech prostych założeniach:

1. Nauka jest naturalną, przyjemną sferą działalności kontynuowaną prze całe życie. 
2. W ludzkim ciele ukryte są blokady, które utrudniają naukę, uniemożliwiają także łagodne przejście przez stresy.
3. Wszyscy, w pewnej mierze, mają trudności w uczeniu się, lecz do tej pory nie czynili żadnych starań, aby je usunąć (te blokady mogą trwać przez całe życie, jeśli nie podejmie się zmiany tego stanu rzeczy). Właściwie rozpoznane blokady mogą zostać usunięte, pod warunkiem prawidłowo prowadzonego treningu.

Ćwiczenia proponowane dzieciom są bardzo proste i bezpieczne, prowadzi się je w formie zabawy. Wykonywane w odpowiedni sposób pod okiem terapeuty prowadzą do lepszej współpracy obu półkul, czego efektem może być między innym i płynne czytanie lub ładne, wyraźne pismo. Ćwiczenia polegają na wykonywaniu różnych ruchów — zawsze naprzemiennych. Może to być na przykład dotykanie na przemian prawym łokciem lewego kolana i odwrotnie lub raczkowanie, albo znany każdemu przedszkolakowi taniec: «Zasiali górale owies». Korzystne działanie ma również ćwiczenie o nazwie «słoń». Dziecko wyciąga rękę przed siebie, przyciska ucho do ramienia i całym ciałem kreśli poziome ósemki. Ćwiczenie to pozwala dostrzec, z czym dziecko ma największy kłopot, i dobrać dla niego odpowiedni zestaw ćwiczeń.

Chcąc osiągnąć dobre wyniki w stosowaniu gimnastyki mózgu, należy spełnić podstawowy warunek – uwolnić dzieci od stresu, ponieważ jest on jedną z głównych przyczyn zahamowań w uczeniu się i osłabienia całego organizmu. Napięcia i stres powodują zaburzenia w obrębie gruczołów dokrewnych, w obrębie równowagi układów współczulnego i przywspółczulnego oraz osłabienie sił odpornościowych organizmu, a więc wpływa ujemnie na cały układ umysł  — ciało. Należy tu zaznaczyć, że przyczyną stresu nie jest samo zdarzenie ale podejście do niego, reakcja na jego pojawienie się. W związku z tym metoda P. Dennisona zmierza też do osiągnięcia u dziecka i dorosłego dobrego samopoczucia i nawyku pozytywnego myślenia. Służą temu celowi tzw. ćwiczenia pogłębiające oraz równoważenie emocjonalne w zakresie pozytywnej postawy.

4.   Adresaci metody Paula Dennisona

Paul Dennison opracował  nową metodę w celu wspomagania rozwoju uczniów mających trudności w uczeniu się. Obecnie kinezjologia edukacyjna staje się coraz bardziej popularna w terapii dzieci ze specyficznymi trudnościami w nauce czytania i pisania (w terapii dzieci z dysleksją, dysgrafią i dysortografią). Metodę stosuje się również w pracy z dziećmi o specyficznych potrzebach edukacyjnych (np. z upośledzeniem umysłowym, zespołem Downa, porażeniem mózgowym). Metoda Dennisona pomaga też dziecio z deficytami uwagi, nadpobudliwym, dzieciom z ADHD, nerwowym, mającym problemy emocjonalne, czy zaburzenia w sferze motywacji. Gimnastyka mózgu wykorzystywana jest także w pracy z dziećmi bardzo zdolnymi. Metoda ta okazuje się być bardzo przydatną nie tylko dzieciom, ale także nauczycielom i rodzicom. Skierowana jest wreszcie do wszystkich osób zainteresowanych rozwojem potencjału fizycznego i umysłowego niezależnie od wieku i zawodu. Zajęcia z kinezjologii edukacyjnej mogą odbywać się w sesjach indywidualnych lub w pracy grupowej.

5.   Cele stosowania metody Dennisona:

• pokonywanie stresów i napięć wynikających z trudności życia codziennego, 
• umiejętne komunikowanie się z innymi ludźmi, uczenie się, zdawanie egzaminów, 
• przezwyciężanie trudności związanych z dysleksją, dysgrafią i dysortografią, 
• usuwanie blokad ukrytych w ciele, 
• wprowadzanie ciała i umysłu w stan optymalny do przyswajania wiedzy poprzez równoważenie wymiaru lateralności, koncentracji i stabilności. 
  

6.  Efekty stosowania metody:

• wzrost sprawności ruchowej,
• poprawa percepcji wzrokowej, słuchowej, pamięci, koncentracji uwagi,
• szybsze i skuteczniejsze uczenie się,
• poprawa w zakresie czytania i pisania,
• wzmocnienie systemu odpornościowego, zwiększenie otwartości na świat, 
• wzrost umiejętności komunikacji,
• rozładowanie napięcia wywołanego stresem, wyzwalanie energii,
• ułatwienie wyrażania potrzeb, dokonywania właściwych wyborów,
• wzrost poczucia własnej wartości.

7.  Zastosowanie metody w Polsce

W Polsce kinezjologia edukacyjna znana i stosowana jest od lat 90 – tych. Znalazła swoje miejsce w szkołach, przedszkolach, poradniach psychologiczno – pedagogicznych, warsztatach terapii zajęciowej, w ośrodkach rehabilitacji, placówkach opiekuńczo – wychowawczych. Ćwiczenia mogą być stosowane w trakcie terapii grupowej, terapii pedagogicznej, na lekcjach wychowania fizycznego czy godzinach wychowawczych. Proste, bezpieczne i skuteczne ćwiczenia na przekroczenie granicy środka, energetyzujące, rozciągające, rozluźniające usprawniają widzenie, słyszenie, czytanie, pisanie, koncentrację, myślenie, zapamiętywanie, pomagają uczyć się i organizować życie w sposób efektywny, spokojny i twórczy. 

Zaletą tej metody jest to, iż jej stosowanie nie jest ani praco -, ani czasochłonne. Gimnastyce mózgu wystarczy poświęcić kilkanaście minut dziennie, by w krótkim czasie osiągnąć wymierne, zauważalne rezultaty. Gimnastyka mózgu prowadzi do szybkich i długotrwałych zmian poprzez rzeczywiste budowanie powiązań nerwowych w obrębie mózgu i ciała, dzięki czemu uczenie przebiega szybciej, efektywniej i bezstresowo. 

8.   Zestaw ćwiczeń gimnastyki mózgu można podzielić na:

I. Ćwiczenia na przekraczanie linii środkowej – przygotowują do bilateralnej pracy w bliskiej odległości (pisanie, czytanie i inne umiejętności wymagające sprawności małej motoryki), oraz do aktywności wymagającej koordynacji ruchowej w sporcie (duża motoryka). Podnoszą koordynację prawa-lewa, góra-dół w obu tych aspektach.

II.Ćwiczenia energetyzujące i pogłębiające postawę – pomagają odtworzyć połączenia nerwowe między ciałem a mózgiem ułatwiając przepływ energii elektromagnetycznej przez ciało, podtrzymują poczucie kierunku, stronności, ześrodkowania i skupienia, aktywizują korę mózgową kierując energię elektryczną do ośrodków logicznych.

III.Ćwiczenia rozciągające/wydłużające – pomagają rozluźnić napięcia, które gromadzą się w mięśniach i ścięgnach, które skróciły się przez odruch pnia mózgu gdy znajdował się w nowej nieznanej sytuacji, pomagają osiągnąć poczucie zaangażowanej gotowości poprzez uwolnienie od napięć.

IV.Ćwiczenia rozluźniające/relaksujące.

PODSTAWOWY SCHEMAT ĆWICZEŃ WPROWADZAJĄCYCH

1. Picie wody
Codziennie należy pić tyle szklanek wody, ile wskazuje wzór: 22g wody na każdy kilogram masy ciała, a w przypadku stresu – podwójną ilość. Woda jest jedną z najważniejszych substancji w ciele, stanowi 45% do75%  jego całkowitej wagi. Jest konieczna nie tylko do życia ale i do uczenia się. Odgrywa ważną rolę w elektrycznej aktywności ciała, dystrybucji tlenu i odżywianiu. Woda jest czynnikiem energetyzującym. Regularne picie wody małymi łykami utrzymuje ciało nawodnionym i pracującym z optymalną efektywnością. Należy pozwolić uczniom popijać wodę w czasie trwania zajęć, a szczególnie przed czy po ćwiczeniach gimnastyki mózgu.

2. Ruchy naprzemienne
Ruchy naprzemienne — naprzemienne chodzenie w miejscu, polegające na dotyku prawym kolanem do lewego łokcia i prawym łokciem do lewego kolana. Naprzemienne, równoczesne odchylanie lewej nogi, prawej ręki oraz lewej ręki i prawej nogi, albo- również naprzemienne — dotykanie prawą ręką lewej stopy i lewą ręką stopy prawej. – poprawiają  pisanie, słuchanie, pamięć, czytanie i rozumienie, koordynację ruchową lewej i prawej strony ciała, wzmacniają  oddech, powodują wzrost energii. Powinny być wykonywane powoli i stosowane w ciągu dnia możliwie jak najczęściej i w urozmaicony sposób. Jak wskazuje nazwa należy połączyć ruch prawej nogi z ruchem lewej ręki i odwrotnie. Zacznij od zwykłego marszu w miejscu z wymachiwaniem rąk, a potem wymyślaj inne ćwiczenia, wykorzystując wyobraźnię dzieci

3. Punkty na myślenie
Punkty na myślenie — ćwiczenie możliwe do wykonania również w pozycji siedzącej. Wykonuje się je poprzez położenie jednej ręki na pępku, podczas, gdy drugą ręką masujemy wgłębienia między pierwszym a drugim żebrem bezpośrednio pod obojczykiem, po lewej i po prawej stronie mostka. Czynność ta wzmaga przepływ krwi przez tętnicę szyjną przez co poprawia ukrwienie i dotlenienie mózgu, przekazanie informacji od prawej półkuli do lewej połowy ciała i odwrotnie, stymulację aorty, powoduje zwiększenie potoku elektromagnetycznej energii, likwiduje odwracanie liter i cyfr, prawidłowo układa ciało podczas czytania.

4. Pozycja Coock`a
Pozycja Cook'a — polega na skrzyżowaniu nóg w kostkach. Następnie krzyżujemy ręce, dłonie łączymy razem i odwracamy. Żeby ćwiczenie to prawidłowo wykonać, najpierw trzeba wyprostować przed sobą ramiona. Następnie trzeba przenieść jedną rękę nad drugą, łącząc wewnętrzne strony dłoni kciukami do dołu i zamknąć je splecionymi palcami. Potem trzeba przetoczyć zamknięte ręce do dołu i w stronę ciała tak, żeby spoczęły na klatce piersiowe z łokciami w dół. Zamykamy oczy, język kładziemy na podniebieniu, oddychamy swobodnie. Efekty stosowania pozycji Coock`a: emocjonalna stabilność, «uziemienie», zwiększenie uwagi, swobodny ruch kości czaszki, wyraźne słyszenie, mowa, pisanie prac kontrolnych. Zwiększa efektywność uczenia się i reagowania. Przydatna do kontroli własnego zachowania, wyciszenia uczniów, przywrócenia ich koncentracji, obniżenia poziomu stresu np. przed sprawdzianem.

I. ĆWICZENIA NA PRZEKRACZANIE LINII ŚRODKA

1. Ruchy naprzemienne
Wykonuj ruchy naprzemienne – podnieś kolano i dotknij nim przeciwległą dłoń lub łokieć. Wykonując to ćwiczenie odciągaj wolną rękę do tyłu. Bądź świadomy ruchu, który wykonujesz. Zrób to 5 razy na każdą stronę. Ćwiczenie można wykonać z tyłu ciała krzyżując rękę i przeciwległą nogę. Zrób to 5 razy na każdą stronę. To ćwiczenie daje dużo radości, zwłaszcza, gdy wykonuje się je przy muzyce lub śpiewie.
Ruchy naprzemienne – koordynacja ruchowa, aktywność mechanizmu naprzemiennego ruchu ciała, aktywność mechanizmu motoryczno-sensorycznej integracji, czytanie, pisanie.
  
2. Leniwe ósemki dla oczu
Stań. Wyciągnij przed siebie lewą rękę, zaciśnij pięść a kciuk skieruj do góry, narysuj płynnym nieprzerwanym ruchem w powietrzu po kształcie położonej ósemki (symbol nieskończoności) wodząc oczami za ręką- głowa nieruchomo. Zacznij pośrodku, rysuj w stronę przeciwną do ruchu wskazówek zegara – do góry, z   tyłu i dookoła, i z powrotem do środka, a teraz zgodnie ze wskazówkami – do góry, z tyłu, dookoła  i z  powrotem do środka. Zakreśl ósemkę po 5 razy każdą ręką osobno lub 5 razy dwiema rękami razem.

Leniwe ósemki — koordynacja wzroku, obwodowe widzenie, aktywizacja mózgu dla przekraczania środkowej wizualnej linii, integracja półkul mózgowych, mechanizm czytania (ruch oczu z lewej do prawej), rozpoznawanie znaków przy pisaniu, płynność pisania, czytanie ze zrozumieniem, poprawiają  poczucie równowagi, zdolność postrzegania obydwoma oczyma. Inne odmiany tego ćwiczenia:

-  Pisanie ręką w powietrzu: Trzymaj kciuk na wysokości oka  w linii środkowej ciała na odległość łokcia. Trzymając głowę nieruchomo zakreślaj kciukiem poziome ósemki w powietrzu, wodząc za palcem wzrokiem. Powtórz ćwiczenie po 3 razy każdą ręką. Potem połącz oba kciuki tworząc X. Koncentrując się na  środku X śledź złączone kciuki  zakreślając nimi leniwą ósemkę.

-  Słoń: Wykonuj te same ruchy co przy «leniwych ósemkach»,  tak jakby robił to słoń. Połóż lewe ucho na lewym ramieniu i patrz wzdłuż wyciągniętego ramienia- trąby słonia. Śledź wzrokiem ruch końców palców, które malują wzór leniwej ósemki.

3. Słoń
Wyciągnij lewą rękę w przód, grzbietem dłoni do góry, głowę połóż na ramieniu wyciągniętej ręki, nogi w kolanach lekko ugięte, mały rozkrok. Rysuj ręką w powietrzu obszerne leniwe ósemki (ucho przyklejone do ramienia). Całe ciało prostuj. następnie to samo z prawą ręką. Pamiętaj, że kierunek pisania w lewa do góry. Słoń — stymulacja mowy wewnętrznej, twórcze myślenie, słuchanie własnego głosu, rozwój pamięci długoterminowej, zintegrowane widzenie, słyszenie i ruch; mowa, pismo, zapamiętywanie.

4. Leniwa ósemka alfabetyczna
Najpierw narysuj kilka leniwych ósemek a potem wpisz w kształt leżącej ósemki małe litery alfabetu, zachowując kierunek w lewo do góry. Alfabetyczne ósemki — zasady pisowni, twórcze pisanie, koordynacja «ręka — oko», rozpoznawanie i kodowanie symboli, zdolności manualne, precyzja ruchów, ortografia.

5. Motyl na suficie
Podnosimy do góry głowę. Nosem na suficie kreślimy leżące ósemki. Zaczynamy w lewo do góry. Motyl na suficie — koordynacja wzrokowo ruchowa, mechanizm czytania i pisania.

6. Kołyska
Usiądź na podłodze, ręce lekko ugięte oprzyj z tyłu utrzymując tułów podniesiony. Nogi zegnij w kolanach i podnieś stopy do góry. Usuń napięcie w jednym biodrze potem w drugim, robiąc nieduże ruchy nogami.   Kołyska — rozwój zdolności do pracy w środkowym polu ciała, umiejętności wzrokowego śledzenia za ruchami w kierunku od lewej do prawej strony, nawyki skupiania uwagi i zrozumienia.

7. Rowerek
Podnieś ręce i głowę do góry, obejmij głowę dłońmi i podtrzymuj ją. Prawym łokciem dotykaj lewego kolana, potem lewym łokciem prawego kolana, itd. Oddychaj rytmicznie. Rowerek — integracja lewej i prawej strony ciała, czytanie, umiejętność słuchania, pismo, zasady pisowni, matematyka.

8. Krążenie szyją
Zwieszamy ciężko głowę i krążymy nią zaczynając w lewą stronę.
Krążenie szyją — czytanie ze zrozumieniem, wyrażanie emocji, myślenie pamięć, matematyka.

9. Pisanie symetryczne oburącz
Ćwiczenie to wymaga wykorzystania obydwóch półkul mózgowych, poprawia orientację w przestrzeni, ułatwia zapamiętywanie. Rysuj obydwiema rękami jednocześnie, nie odrywając ołówka od papieru. Zacznij od  prostych rysunków: choinka, domek, rząd serc – jedno pod drugim itp., wykonuj lustrzane ruchy rąk (np. lewą stronę choinki – rysuj lewą ręka, prawą stronę – prawą ręką). Możesz pisać swoje imię od środka na zewnątrz (lub od zewnątrz do środka, jeśli jesteś leworęczny). Wykorzystaj  to ćwiczenie do zapisywania słów czy wzorów, które chcesz zapamiętać. Można też pisać ręką w powietrzu lub na  plecach kolegi.

II. ĆWICZENIA ROZCIĄGAJĄCE

1. Przyciskanie dzwonka
Stań prosto, odstaw jedną nogę do tyłu stawiając ją na palcach. Na wydechu zegnij w kolanie nogę stojącą z przodu a piętę tylnej nogi staraj się postawić na podłodze. Na wdechu podnoś się, prostując przednią nogę i podnosząc piętę tylnej nogi. Tylna noga powinna być wyprostowana. Zmień nogi.
Pompowanie piętą — integracja tylnych i przednich części mózgu, rozwój wyraźnej mowy i językowych umiejętności, słuchanie ze zrozumieniem, czytanie ze zrozumieniem, zdolności twórczego pisania, zdolności do zakańczania rozpoczętego procesu.

2. Sowa
Jedną ręką chwyć mocno mięśnie barku, głowę powoli odwracaj w lewo a potem w prawo, podbródek trzymaj prosto. Głową sięgaj maksymalnie w prawo i w lewo, aby rozluźnić mięśnie szyjne. Zrób wdech, gdy głowa jest w skrajnym położeniu tu gdzie ręka trzyma ramię, wydech w czasie obrotu głowy.
Powtórz trzymając drugą ręką drugie ramię. Sowa — przekraczanie środkowej audialnej linii (uwagę słuchową, percepcję i pamięć), słuchanie własnego głosu, doskonalenie dialogu wewnętrznego, rozwój luźnego ruchu oczu, słuchanie ze zrozumieniem, mowę i ustny komunikat, matematyczne wyliczenia, pamięć, praca z komputerem.

3. Aktywna ręka
Podnieś rękę do góry, chwyć ją drugą ręką. Podniesiona ręka stawia opór ręce trzymającej na wydechu w czterech kierunkach: w stronę głowy, do przodu, do tyłu, od ucha. Powtórz wszystko zmieniając ręce.
Aktywna ręka — rozwój wyraźnej mowy i językowych zdolności, rozluźnianie przepony, koordynacja «ręka-oko», kaligrafia, zasady pisowni, twórcze pisanie.

4. Wypady
Rozstaw nogi szerzej od pleców, przekręć nogi tak by stopy były ustawione do siebie pod kątem prostym, Zegnij jedną nogę w kolanie i przenieś nogi, drugą nogę trzymaj prosto. Tułów trzymaj prosto. Zrób wypad na zgiętą nogę i odwróć głowę w stronę zgiętej nogi.
Wypady — przekraczanie i praca w środkowej strefie ciała, rozwój percepcji przestrzennej, relaksacji całego ciała, zrozumienia, aktualizacji pamięci krótkoterminowej.

5. Luźne skłony — sięganie po piłkę
Stań, skrzyżuj nogi w kostkach, zrób luźny skłon tułowia do przodu wyciągając ręce przed siebie (jakby oddając ciało działaniu przyciągania ziemskiego).
Luźne skłony — odczuwanie uziemienia i stabilności, wzrokowej integracji, czytanie ze zrozumieniem, liczenie w pamięci, abstrakcyjne myślenie.

6. Zginanie stopy
Usiądź, zegnij nogę w kolanie i połóż ją na udzie drugiej nogi, tak by zewnętrzna kostka dotykała uda. Końcami palców chwyć podstawę i miejsce mocowania mięśnia podudzia, następnie zginaj i prostuj stopę.
Zginanie stopy — integracja tylnych i przednich części mózgu, rozwój wyraźnej mowy i językowych umiejętności, zrozumienie w czasie czytania i słuchania, zdolność twórczego pisania, zdolność podążania za logiką zadania i dokończenia go.

7. Kobra
Usiądź, oprzyj dłonie na stole, trzymaj plecy rozluźnione, zacznij oddychać tak jakby «od podstawy kręgosłupa». Skup się na oddechu tak jakby był źródłem twej siły (a nie pracą mięśni).
Kobra — przekraczanie środkowej linii ciała,, rozluźnienie centralnego układu nerwowego, obuoczne widzenie, zgodna praca obojga oczu, słuchanie ze zrozumieniem, umiejętności mowy, kontrola motoryki precyzyjnej.


III. ĆWICZENIA ENERGETYZUJĄCE

1. Kapturek myśliciela
Dużymi palcami i kciukiem chwyć małżowinę uszną i masuj ją (odciągając do tyłu i ściskając). Masaż zaczynaj od góry i przesuwaj się w dół do płatka ucha.
Kapturek myśliciela — przekraczanie środkowej audytywnej Unii (mającej związek z uwagą słuchową, rozpoznawaniem, rozróżnianiem, percepcją, pamięcią), słuchanie własnego głosu w czasie mówienia, dobrej pracy pamięci krótkoterminowej, doskonalenie dialogu wewnętrznego, zgodnego słuchania obydwoma uszami, słuchanie ze zrozumieniem, wystąpienia publiczne, śpiew, gra na instrumencie.

2. Energetyczne ziewanie
Dotknij końcami palców miejsca na zębach tuż przed miejscem gdzie łączy się dolna szczęka z górną, masuj te miejsce, lekko otwórz usta, wyobraź sobie, że ziewasz.
Energetyczne ziewanie — percepcja sensoryczna, motoryczne funkcje oczu i mięśni, odpowiadających za dźwięk i żucie, procesy utleniania w organizmie, uwaga i percepcja wzrokowa, komunikacja, umiejętność wybierania potrzebnej informacji, głośne czytanie, twórcze pisanie, wystąpienia publiczne.

3. Oddychanie przeponowe
Zrób wdech nosem. Najpierw oczyść płuca, robiąc krótkie wydechy przez zaciśnięte wargi (wyobraź sobie że chcesz utrzymać piórko w powietrzu). Po tym wydech możesz robić nawet nosem. Połóż ręce na brzuchu, na wdechu ręce podnoszą się a na wydechu opuszczają się. Zrób wdech i licz do trzech, zatrzymaj oddech na trzy sekundy, wydychaj licząc do trzech, znowu zatrzymaj oddech na trzy sekundy. Powtórz całość jeszcze raz.
Oddychanie przeponowe — rozluźnienie centralnego układu nerwowego, ustalenie rytmu ruchów kości czaszki; czytanie, głośne czytanie mowa.

4. Punkty pozytywu
Dotknij lekko końcami palców punktów, które znajdują się na czole, bezpośrednio nad oczami, równo po środku między linią włosów a brwiami.
Punkty pozytywne — wzmocnienie czołowych części mózgu, osłabienie reakcji odruchów wymuszonego działania, pozytywny wpływ na procesy nauki pisania, matematyki, pamięci długoterminowej.

5. Punkty uziemienia
Końcami palców jednej ręki dotknij brody pod dolną wargą, a palce drugiej ręki połóż na górnej części kości łonowej. Patrz w dół (na podłogę).
Punkty uziemienia — praca w polu środkowym, stabilność, uziemienie (wodzenie oczami w dole dla rozwoju umiejętności widzenia z bliska), umiejętności organizacyjne (ruch oczu w pionie i poziomie), umiejętność nie gubienia wierszy i kolumn w czasie czytania, pisanie i prace matematyczne.

6. Punkty równowagi
Jedną rękę połóż na wgłębieniu u podstawy czaszki za uszami a drugą na pępku. Zmień położenie rąk.
Punkty równowagi — pobudzenie i koncentracja świadomości, podejmowanie decyzji, rozluźnienie napięcia przy ruchu szczęk i kości czaszki, rozumienie podtekstu napisanego «między wierszami», punktu widzenia autora tekstu, krytyczna ocena i podejmowanie decyzji, umiejętność rozróżniania przy pisaniu i matematyce.

7. Punkty przestrzeni
Końcami palców jednej ręki dotknij miejsca między górną wargą a nosem, drugą rękę połóż tuż powyżej kości łonowej. Wzrok skieruj do góry. Zamień ręce.
Punkt przestrzeni — zdolności pracy w polu środkowym, rozluźnienie centralnego układu nerwowego, percepcja głębokości wyobrażenia, zdolności widzieć blisko i daleko, umiejętności organizacyjne, skupienie na zadaniu.

IV. ĆWICZENIA ZWIĘKSZAJĄCE  POZYTYWNE NASTAWIENIE 

1.   Pozycja Dennisona
To ćwiczenie składa się z dwóch części:

Część pierwsza: Wyciągnij ręce przed siebie, skieruj kciuki w dół, skrzyżuj ręce i spleć dłonie, następnie przyciągnij do klatki piersiowej. Skrzyżuj nogi. Oddychaj powoli. Podczas wdychania powietrza przez nos trzymaj język na podniebieniu, i rozluźnij go przy wydychaniu powietrza przez usta. Wykonuj to ćwiczenie przez ok. 1 minutę.

Cześć druga: Ustaw stopy równolegle na podłożu. Połącz razem opuszku palców obu dłoni i oddychaj luźno i głęboko. Pozostań w tej pozycji przez następną minutę.

Pozycja Dennisona: rozluźnienie myśli i ciała, pozytywne nastawienie, słuchanie, nastawienie na pozytywne zmiany, pewność siebie, podwyższenie IQ. 

2.   Punkty pozytywne
Dwoma palcami bardzo delikatnie dotknij punkty na czole. Punkty te znajdują się dokładnie nad oczami, w  połowie odległości pomiędzy linią włosów i brwiami. Pomyśl o czymś, co chciałbyś sobie przypomnieć, np. pisownię trudnego słowa lub skup się na możliwej sytuacji stresowej, jak np. klasówka. Zamknij oczy i pozwól sobie na przeżycie tego wyobrażenia i doświadczenie  związanego z nim napięcia. Oddychaj spokojnie do momentu, aż poczujesz, ze napięcie minęło, następnie rozluźnij ciało.
Punkty pozytywne – rozluźnienie myśli i ciała, kreatywne myślenie, komunikacja, pewność siebie, odtwarzanie z pamięci, nastawienie na pozytywne zmiany.

     Opracowała: Anna Bajorek