LĘK SEPARACYJNY U DZIECI

Strach i lęk stanowią nieodłączny element naszego życia, towarzyszy im często drżenie, napięcie mięśni, bóle brzucha, wymioty, kłopoty z oddychaniem, biegunka, pocenie się, trudności z zasypianiem i omdlenia. Trudno nam dorosłym panować nad tym, a co dopiero dzieciom.  Psychologia twierdzi, że każdy wiek ma swoje charakterystyczne lęki, i żadna nawet najlepiej funkcjonująca rodzina, nie jest w stanie uchronić dziecka przed nimi. Dziecko w trakcie rozwoju musi przejść pewne naturalne fazy stanów lękowych, które po jakimś czasie same zanikają.

Moja uwaga skupiła się na lęku separacyjnym, ponieważ jest to najczęstsze zaburzenie psychiczne u dzieci i młodzieży. Lęk  separacyjny ( o czym mówią badania) dotyka ok. 4% dzieci. Ok. 6 miesiąca życia pojawia się u dzieci lęk separacyjny, czylilęk przed rozłąką z matką; kiedy to maluch protestuje przed oddzieleniem się od matki. Dziecko wówczas płacze, trzyma się kurczowo mamy, jest nieufne wobec nieznajomych osób. Wówczas  takie zachowanie malucha możemy traktować jako naturalne i rozwojowe. Większość z nas pamięta z dzieciństwa chwile, kiedy  zdaliśmy sobie sprawę, że oddaliliśmy się od mamy i jesteśmy zdani sami na siebie. Początkowo poszukiwaliśmy jej w spokoju, lecz kiedy nie przyniosło to rezultatu, nasze napięcie rosło i ogarniało nas przerażenie. Ponowne spotkanie z mamą przyniosło ogromną ulgę. Przez krótki okres po tym zdarzeniu byliśmy nieco bardziej zaniepokojeni perspektywą odłączenia się nie tylko od mamy ale od bliskich. Staraliśmy się trzymać blisko, jednak po pewnym czasie ciekawość świata i chęć zdobywania doświadczeń zwyciężyły i z dziecięcą ufnością podążaliśmy dalej. Lęk separacyjny  na tym etapie życia jest naturalnym doświadczeniem; pojawia się w rozwoju wszystkich zdrowych dzieci. Dlatego też, szczególnie w przypadku dzieci i rodziców stale przebywających razem, pewien stopień lęku związanego z separacją jest zrozumiały i nie powinien budzić niepokoju. Lęk separacyjny powinien stać się wyraźnie mniej widoczny lub już go w ogóle nie być w 3-4 roku życia dziecka, gdy naturalna potrzeba separacji bierze nad nim górę. Niestety  nie zawsze tak jest. Są jednak dzieci, które w każdej chwili ogarnia przerażenie na myśl, że mogłyby się odłączyć od mamy. Zamartwiają się, że coś strasznego mogłoby się przytrafić mamie, tacie i innym ukochanym osobom. Opierają się oddzieleniu od nich i wpadają w panikę, kiedy musi to nastąpić. Często towarzyszą temu napady złości bez wyraźnej przyczyny albo przy próbach wyjścia matki lub pozostawianiu dziecka samego w przedszkolu lub w szkole. Takie maluchy często blisko fizycznie trzymają się ukochanych osób i podążają za nimi krok w krok nawet po domu. Miewają koszmary nocne dotyczące separacji. Występują u nich ciągłe fizyczne symptomy lęku, takie jak bóle głowy, bóle żołądka, mdłości, zwłaszcza kiedy przychodzi moment odłączenia się od rodziców. W miarę trwania zaburzenia można zaobserwować regres w rozwoju. Zaburzenie to rozpoczyna się zwykle między 2 a 5 rokiem życia, ale szczyt zachorowań przypada na 7 rok życia. Przyczyny powstania lęku separacyjnego mogą być różne, np.:        

• dziedziczne, dziecko rodzi się z pewną tendencją do intensywnego doświadczania lęku, 
• wyuczone, od osoby z otoczenia dziecka, które również często reagują w sposób nadmiernie lękowy,
• traumatyczne zdarzenia, mogące również wywołać lęk u dziecka, np. wypadek komunikacyjny, śmierć bliskiej osoby, spotkanie z groźnym zwierzęciem itp.

Warto pamiętać, że często momentem pojawiania się tego lęku jest sytuacja gdy po raz pierwszy dziecko ,, przekracza próg przedszkola czy szkoły’’. To czas zmian dla dziecka i jego rodziców. To czas bardzo ważny dla malucha, jednocześnie piękny i ciekawy, dlatego warto zadbać o to, by był jak najmniej bolesny. Fakt pójścia do przedszkola lub szkoły rozpoczyna u dziecka proces przystosowania i zależności od innych dorosłych niż mama i tata. Na początku tego okresu dziecko bardzo tęskni, smuci się, a nawet płacze, gdy rozstaję się z rodzicem, ale jest to moment przejściowy. Rodzica powinien niepokoić stan dziecka, gdy lęk przed rozstaniem przeciąga się na okres szkoły podstawowej, gdy starsze dziecko odmawia pójścia do szkoły, gdy odmawia spania w swoim łóżku, często mówi o koszmarach sennych, nadmiernie martwi się o bezpieczeństwo swojej rodziny oraz swoje, jest przylepione do rodzica nawet, gdy jest z nimi w domu, wybucha złością, zachowuje się histerycznie w sytuacji separacji od bliskich. Nie ma złotego środka na znalezienie sposobu na przejście przez proces lęku separacyjnego. Ważne jest, aby było jak najmniej boleśnie. U dzieci w walce z lękiem w większości przypadków pomaga spokojna, pełna zrozumienia i wiary w dziecko postawa rodziców. Bardzo ważne jest też zaspokajanie potrzeby bezpieczeństwa, gdyż to ona gwarantuje właściwy rozwój uczuciowy i optymalne rozwijanie się osobowości dziecka. Jeśli brak poczucia bezpieczeństwa był decydującą przyczyną pojawienia się lęku separacyjnego u dziecka to może on pozostać na długo, a czasem nawet na zawsze, dlatego należy szczególnie dbać o zaspokojenie tej potrzeby.

Opracowała: Sylwia Grzebyk