Przedstawiam scenariusz pieszej wycieczki na Brzankę

Scenariusz zajęć

Temat: Piesza wycieczka na Brzankę i do bacówki. Partyzanci na Ratówkach w czasie II wojny światowej. Park Krajobrazowy Pasma Brzanki. Porosty wskaźnikiem czystości powietrza.

Czas trwania: 240 minut

Klasa (grupa): grupa III

Cele główne zajęć:

• poznanie walorów przyrodniczych Jodłówki Tuchowskiej,
• zapoznanie z definicją parku krajobrazowego
• obserwacja fauny i flory w parku krajobrazowym
• wdrażanie do właściwego zachowania się na terenie chronionym

Cele szczegółowe

Wychowanek:

• dokonuje obserwacji
• umie wyjaśnić, czym jest park krajobrazowy
• zna faunę i florę okolicy, także podlegającą ochronie
• właściwie zachowuje się w kontakcie z przyrodą
• łączy teorię z praktyką
• spędza czas w kontakcie z naturą
• uczy się pokonywać trasę oznaczoną szlakiem turystycznym

Metoda: Wyjście w teren,

Przebieg zajęć:

Czynności wstępne:

1. Zbiórka wychowanków przed domkami, sprawdzenie obecności wychowanków, sprawdzenie ubioru i obuwia wychowanków.

2. Podanie tematu zajęć.

3. Uświadomienie wychowankom celu zajęć.

Przebieg zajęć

Wyjście wychowanków na szlak niebieski prowadzący na najwyższy szczyt Jodłówki Tuchowskiej «Brzanka». Krótka opowieść na temat szlaków biegnących przez Jodłówkę Tuchowską.

Kolor, którym oznaczony jest szlak nie ma związku z trudnością szlaku dla turysty pieszego, w przeciwieństwie do oznaczeń szlaków narciarskich – gdzie kolor decyduje o stopniu trudności trasy narciarskiej. Przyjęło się, że kolorem czerwonym oznacza się szlak główny, pozostałe kolory są uzupełniające.

Kolor czerwony to zatem szlak główny, który prowadzi przez najważniejsze (a zatem i najwyższe góry), ale nie wszystkie atrakcje.

Kolor niebieski prowadzi po szlaku o długim dystansie.

Kolory zielony i żółty, a także czarny, wykorzystywane są do oznaczenia krótkich szlaków dojściowych.

A poniżej obrazek, który przedstawia możliwe oznaczenia szlaków: (w załączniku)

Park Krajobrazowy Pasma Brzanki

Park Krajobrazowy Pasma Brzanki powołany został rozporządzeniem Wojewody Tarnowskiego w listopadzie 1995 r. Obejmuje on wschodnią część Pogórza Ciężkowickiego między dolinami białej i Wisłoki. W części województwa małopolskiego leży on na terenie sześciu gmin: Gromnik, Ryglice, Rzepiennik Strzyżewski, Szerzyny, Tuchów, natomiast w części województwa podkarpackiego leży na obszarze dwóch gmin, Jodłowej i Szerzyn. Całkowita powierzchnia Parku wynosi 15 278 ha.

Park położony jest na terenie zewnętrznych Karpat Fliszowych, w obrębie płaszczowiny śląskiej. Rzeźba terenu jest bardzo urozmaicona. Charakterystyczne są tutaj znaczne spadki terenu oraz głęboko wcięte doliny potoków. W obrębie najwyższych partii Parku przeważają utwory kredowe (zlepieńce, piaskowce, łupki, margle). Na szczególną uwagę zasługuje fałd Brzanka — Liwocz wybitnie zindywidualizowany, odgraniczający się ostro od otoczenia (Brzanka 538 m n. p. m.- nazwa pochodzi od często występującej w tych okolicach trawie «tymotka łąkowa» o pospolitej nazwie brzanka ) (Liwocz 562 m n.p.m.).

Park Krajobrazowy Pasma Brzanki wyróżnia się znacznym zróżnicowaniem zbiorowisk roślinnych i bogactwem flory. Aktualnie przeważają tu nieleśne zbiorowiska roślinne. Lasy porastają około 34% powierzchni Parku. Łąki i pastwiska około 10%, zaś zbiorowiska segetalne związane z gruntami ornymi około 48%. Na terenie Parku zaprojektowano utworzenie 4 rezerwatów o łącznej powierzchni 310,5 ha. Dwa z nich znajdują się na terenie województwa małopolskiego, a dwa na terenie województwa podkarpackiego. Rezerwaty te to:

• «Góra Liwecka»
• «Ostry Kamień»
• «Nagórze»
• «Liwocz»

Flora naczyniowa Parku. Na wysoką ocenę florystyczną omawianego terenu wpływa stosunkowo liczny udział gatunków górskich (61 roślin naczyniowych). Do najbardziej interesujących należą: turzyca zwisła, paprotnik kolczysty, widłak wroniec, narecznica górska i śnieżyczka przebiśnieg. Bardzo interesującymi elementami flory są też gatunki kserotermiczne np: goryczka krzyżowa oraz chwasty: ostróżeczka, groszek bulwiasty. O wysokiej wartości Parku świadczy fakt występowania na jego obszarze wielu gatunków chronionych. Stwierdzono tutaj 23 gatunki roślin objętych ochroną całkowitą oraz 8 gatunków chronionych częściowo. Do najcenniejszych należą kłokoczka południowa, orlik pospolity, śnieżyczka przebiśnieg.

Fauna Pasma Brzanki obfituje przede wszystkim w zwierzynę łowną jak sarny, jelenie, dziki, lisy oraz gatunki objęte ochrona prawną m.in.: jeż, gronostaj, łasica, wydra. Spotkać możemy także około 140 gatunków ptaków m.in.: bocian czarny, krogulec, myszołów i jastrząb. Z płazów dość często można trafić w obrębie Pasma Brzanki na salamandrę plamistą, kumaki, ropuchy: szarą i zieloną, żaby, rzekotkę drzewną oraz traszki. Gady reprezentowane są przez zaskrońca, żmiję zygzakowatą, jaszczurkę zwijkę i padalca. 

Porosty wskaźnikiem czystości powietrza:

Podczas wchodzenia na brzankę w trakcie postoju na polanie wychowawca wyjaśnia wychowankom czym są porosty (krzyżówka glona i grzyba), obecnie zaliczane są do grzybów, które mają zdolność tworzenia symbiozy z glonami. Są to organizmy bardzo rozpowszechnione na kuli ziemskiej, występują na skałach, betonie, korze drzew. Najbardziej widoczne są na skałach, gdzie tworzą różnokolorowe mozaiki i w suchych borach chrobotkowych. Długość życia porostów – przeciętnie od kilku do kilkunastu lat, gatunki z rodzaju «wzorzec» mogą żyć 9 tyś. lat. Spotykamy je na wszystkich szerokościach i długościach geograficznych, najbardziej widoczne są w terenach o ubogiej roślinności (obszary polarne).

Pokaz przez nauczyciela okazów porostów występujących na terenie wsi (pustułka pęcherzykowata, chrobotek strzępiasty). Próba opisu przez dzieci plechy obserwowanych porostów, miejsca występowania (pustułka na korze drzew, chrobotek na ziemi, mchu).

Przypomnienie przez dzieci cech mikroklimatu Jodłówki Tuchowskiej, zbliżonego do mikroklimatu rabczańskiego. Zanieczyszczenia powietrza mieszczące się w granicach błędu przyczyniły się do występowania na terenie wsi tego typu porostów. Porosty pełnią rolę wskaźnika czystości powietrza, głównie z uwagi na ilość dwutlenku siarki występującej w powietrzu.

Uświadomienie, iż porosty podlegają ochronie, nie należy więc ich zrywać. Jeżeli do dokładniejszej identyfikacji niezbędny jest nam porost, najlepiej odnaleźć go na opadłych gałęziach lub pociętych fragmentach pni.

Partyzanci na Ratówkach w czasie II wojny światowej.

Przez cały czas hitlerowskiej okupacji istniał w Tarnowie i okolicy ruch oporu zorganizowany pod auspicjami rządu londyńskiego i Armii Krajowej. Gdy w 1944 r. Armia Radziecka wypierała wojska niemieckie ze wschodnich ziem (przedwojennej) Polski, w czasie przygotowywania przez dowództwo AK akcji «Burza», terenowe oddziały AK zostały zmobilizowane do podjęcia wzmożonej akcji dywersyjnej, tworząc w poszczególnych obwodach jednostki taktyczne w sile batalionów.  

Żołnierze Armii Krajowej skutecznie bronili ludność wiosek i miasteczek Pogórza przed grabieżami i represjami oddziałów niemieckich. Tereny te stwarzały dogodne warunki do działań partyzanckich w okresie II wojny światowej. W tych to głównie rejonach działał od końca lipca do końca października 1944 roku I batalion 16 pułku piechoty Armii Krajowej pod dowództwem kpt. Eugeniusza Borowskiego «Leliwy» — batalion «Barbara». Szlak bojowy tego batalionu na Ziemi Tarnowskiej, to obszar między Wisłoką a Dunajcem, na zapleczu linii frontowej biegnącej od Dębicy po Jasło, poczynając od Machowej, poprzez Świnią Górę, Jodłówkę Tuchowską, Ratówki, Suchą Górę aż do Jamnej.

Wyjście na wieżę widokową. Podziwianie panoramy ( podanie nazwy widocznych wyższych wzniesień – Beskid Sądecki, Beskid Niski, Tatry/ w warunkach dużej przejrzystości powietrza/ krajobraz Jodłówki i najbliższych okolic).

Podejście do bacówki. Zwiedzanie schroniska, zakup pamiątek, odpoczynek.

Czynności końcowe:

Zebranie grupy. Sprawdzenie obecności.

Podsumowanie zajęć (przypomnienie zapamiętanych przez wychowanków wiadomości dotyczących parku krajobrazowego)

Ewaluacja. Wypowiedzi wychowanków na temat: Co mi się najbardziej podobalo na zajęciach? Co mi się kiedyś może przydać? Czego zabrakło?

Powrót do ośrodka. Pożegnanie.

Opracował: Marcin Kras