Poniżej przedstawiam scenariusz lekcji w klasie biologiczno-chemicznej, który ukazuje korelacje międzyprzedmiotowe. Lekcje takie z powodzeniem przeprowadziłam w klasach biol.-chem. Uczniowie byli bardzo zadowoleni, gdyż dzięki połączeniu wiedzy chemicznej z biologiczną zrozumieli dlaczego woda to podstawa życia na Ziemi.

SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE II

O PROFILU BIOLOGICZNO– CHEMICZNYM

W RAMACH KORELACJI BIOLOGII Z CHEMIĄ

TEMAT: Woda– podstawą życia na Ziemi.

Treści programowe:

— omówienie budowy i właściwości wody,

— wiązania i oddziaływania chemiczne występujące w związkach budujących organizmy,

— znaczenie wody dla żywych organizmów.

Cele nauczania

Wiadomości:

• utrwalenie i rozszerzenie wiadomości o wodzie i roztworach  wodnych,
• skład chemiczny komórk,
•  budowa i właściwości wody.

Umiejętności:

• integrowania wiedzy z różnych przedmiotów,
• swobodnego posługiwania się zdobytą wiedzą,
• współpracowania w grupie,
• projektowania i przeprowadzania prostych doświadczeń,
• interpretowania wyników przeprowadzanych eksperymentów i wyciągania wniosków,
• wykorzystywania zdobytej wiedzy i umiejętności do rozwiązywania problemów i tłumaczenia zjawisk z życia codziennego,
• atrakcyjnego prezentowania zgromadzonych informacji,
• rozwijania sposobu myślenia indukcyjnego i dedukcyjnego. 

Postawy:

• zainteresowanie uczniów poznawaniem przyrody i wyjaśnianiem zachodzących w niej zjawisk,
• kształtowanie postaw dotyczących rzetelnej, celowej i efektywnej pracy, wyrabianie przekonania o potrzebie systematyzowania wiedzy, dążenie do trwałości wcześniej zdobytych informacji. 

Metody:

• wiodąca: problemowa– rozwiązywanie problemów, słowna– pogadanka, dyskusja,
• wspomagająca: praktyczna– ćwiczenia laboratoryjne.

Środki dydaktyczne:

• grafoskop, foliogramy, zestaw laboratoryjny, odczynniki chemiczne.

TOK LEKCJI:

Faza wstępna:

1. Nawiązanie do tematu i przedstawienie celu lekcji.
2. Podanie tematu lekcji.

Faza realizacji:

I. CZĘŚĆ — CHEMICZNA

1. Budowa cząsteczki wody:

a. skład jakościowy i ilościowy,

b. wzór elektronowy: kropkowy i kreskowy,

c. określenie struktury przestrzennej wody,

d. określenie rodzaju wiązań występujących w cząsteczce wody,

e. określenie momentu dipolowego i polarności cząsteczki→ konsekwencją z tego wynikającą jest zdolność do asocjacji,

f. możliwość występowania wiązań wodorowych.

2. Właściwości fizyczne wody:

a. odczyn wody i metody jego identyfikacji,

b. iloczyn jonowy wody i pH,

c. stany skupienia wody,

d. gęstość wody a temperatura,

e. ciepło parowania wody,

f. ciepło topnienia wody,

g. ciepło właściwe wody,

h. napięcie powierzchniowe wody.

3.  Woda w przyrodzie:

a. występowanie wody na Ziemi (atmosfera, litosfera, hydrosfera, biosfera),

b. krążenie wody w przyrodzie i jej przemiany fizyczne.

4. Woda jako rozpuszczalnik:

a. rozpuszczanie substancji w wodzie,

b. dyfuzja,

c. dysocjacja,

d. hydratacja,

e. procesy chemiczne zachodzące z udziałem wody:

• hydroliza,
• kwaśne deszcze,
• twardość wody,
• krajobrazotwórcze działanie wód powierzchniowych i podziemnych

Faza podsumowująca części chemicznej:

Podsumowanie lekcji i podanie zadania domowego.

II. CZĘŚĆ — BIOLOGICZNA

5. % zawartość wody w organizmach i tkankach.

6.  Rodzaje wody występującej w organizmach:

— woda związana (strukturalna),

— woda wewnątrzkomórkowa (niezwiązana) tworząca koloidy,

— płyn zewnątrzkomórkowy.

7.  Woda– niezbędny i wszechobecny składnik organizmu:

! ĆWICZENIE: badanie stopnia rozpuszczalności trzech substancji: soli, skrobi i oleju.

A. ciekły charakter oraz to, że jest doskonałym rozpuszczalnikiem spowodowały, że pełni następujące funkcje w organizmie:

• transport substancji odżywczych i metabolitów końcowych,
• środowisko, w którym zachodzą reakcje biochemiczne na terenie komórki,
• nadaje komórce kształt i jędrność (turgor),

B. siły adhezji (przylegania) i kohezji (spójności) powodują, że woda ma duże napięcie powierzchniowe dzięki czemu podnosi się ku górze w kapilarach (słupy cieczy mają charakter ciągły):

• transport wody w elementach przewodzących drewna,
• transport np. krwi w naczyniach krwionośnych,
• dzięki dużemu napięciu powierzchniowemu błony biologiczne utrzymują ciągłość oraz niektóre zwierzęta wykorzystują do ruchu np. nartniki.

C.  duże wartości ciepła właściwego i parowania wykorzystywane są przez:

• zwierzęta w termoregulacji (pocenie),
• rośliny w procesie transpiracji.

D. dipolowa budowa cząsteczki wody i jej możliwości dysocjacyjne powodują, że woda wraz z solami w niej rozpuszczonymi stanowi dos-konały przewodnik prądu elektrycznego, co umożliwia przewodzenie impulsów nerwowych (elektrycznych).

8.  Właściwości wody wykorzystywane są przez organizmy żywe, które żyją w środowisku wodnym:

a. dzięki termicznym właściwościom wody (niewielkie wahania) orga-nizmy wodne żyją w środowisku ustabilizowanym termicznie co usprawnia ich funkcjonowanie,

b.  zmiana gęstości lodu temperaturze trakcie zamarzania (zmniej-szenie) powoduje, że zbiorniki wodne zamarzają od góry co pozwala przetrwać organizmom wodnym niekorzystne warunki atmosferyczne. Woda pod lodem ma temperaturę +4 ◦C i największą gęstość.

Faza podsumowująca części biologicznej:

Uczniowie na podstawie uzyskanych informacji podają argumenty potwierdzające stwierdzenie: „Bez wody nie ma życia.”

Opracowała: Daria Paluchowska-Prochot