Praca z uczniami niemówiącymi, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym.

KOMENTARZ

NIE MÓWIĘ, ALE CHCĘ CI TYLE POWIEDZIEĆ…

Komunikowanie się z innymi ludźmi jest podstawą prawidłowego rozwoju człowieka i jedną z najważniejszych jego potrzeb psychicznych. Każdy z nas, by przekazać innej osobie swoje informacje, emocje używa języka fonicznego, gestów, mimiki. Brak rozwoju języka wpływa bardzo niekorzystnie na ludzi, gdyż zaburza ich rozwój emocjonalny, społeczny, upośledza wiele procesów myślowych. Pracując jako logopeda w Ośrodku szkolno — wychowawczym pragnę podzielić się swoimi doświadczeniami w pracy z dziećmi niemówiącymi z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym. Niepełnosprawności intelektualnej często towarzyszą poważne zaburzenia mowy lub jej brak. Dziecko niemówiące ma ograniczone możliwości posługiwania się językiem dźwiękowym. Często jest„rozumiane” tylko w środowisku domowym. Wkraczając w nowe środowisko szkolne, czuje się często sfrustrowane, ma ataki złości, apatii lub bierności. Brak mowy oraz brak kontaktu słownego z innymi ludźmi doprowadza często do wyuczonej bierności i zależności. Praca z osobami niemówącymi wymaga stosowania metod AAC (skrót od ang. Augmentative and Alternative Communication), które pomagają wzbudzić intencję do porozumiewania się, pozwalają na aktywne uczestniczenie w sytuacjach społecznych, dostarczają przy tym wiele radości. Dzięki tej metodzie uczniowie mogą pytać, odpowiadać na pytania, wyrażać swoje emocje lub„opowiadać” o wydarzeniach. Używają do tego znaków graficznych (PIC, PCS), gestów lub przedmiotów. Piktogram Ideogram Communication — (PIC) to graficzny system komunikacji, gdzie na czarnym tle występuje biała figura. PCS (Picture Communication Symbols) tosystem kolorowych rysunków na białym tle. Symbole określają pojęcia wierniej niż piktogramy, ponieważ są bardziej szczegółowe. Czasem jednemu pojęciu odpowiadają dwa rysunki. Wybór systemu graficznego uzależniony jest od stopnia rozumienia symboliki graficznej danego użytkownika. Prowadząc zajęcia z uczniami niemówiącymi staram się sprawić, aby poprzez relacje komunikacyjne z drugim człowiekiem uczniowie mieli możliwie dużą świadomość swojego istnienia i działania. Strategie wprowadzania znaków podporządkowuję indywidualnym predyspozycjom uczniów. Nauka wprowadzania znaków i gestów jest połączona z rozumieniem języka. Wszystkie polecenia są podawane jasno i w sposób zrozumiały dla dziecka. Wprowadzanie i utrwalanie znaków odbywa się poprzez różnego rodzaju ćwiczenia :

• łączenie znaku z konkretem, zdjęciem, ilustracją
• łączenie dwóch takich samych znaków różniących się wielkością
• wybieranie nazwanego znaku spośród dwóch lub trzech
• ćwiczenia rozumienia znaczeń poprzez tworzenie prostych dobieranek np. głodny– jeść; wanna– myć się
• segregowanie według kategorii
• prowadzenie rozmów z uczniem na dany temat (wybór znaków)

Ucząc komunikowania się za pomocą znaków wykorzystuję różne pomoce do porozumiewania się:

1. Ze względu na charakter i funkcje– pomoce rozwojowe i sytuacyjne (tablice wyboru; tablice uczestnictwa np. w zabawach, czynnościach rutynowych, sytuacjach społecznych; tablice do nauki konwersacji)
2. Osobisty słownik do komunikacji– tablica osobista lub książka osobista

Dużym osiągnięciem jest rozwój technologii elektronicznej, umożliwiającej„używanie” głosu przez osoby niemówiące. Mam tutaj na myśli różnego rodzaju komunikatory oraz komputery z odpowiednim oprogramowaniem i oprzyrządowaniem. Z moich doświadczeń wynika, iż dziecko w pierwszych kontaktach z tymi urządzeniami jest zdziwione, zainteresowane, czasem się boi.  Zależy to oczywiście od stopnia funkcjonowania dziecka. Po okresie„zabawy” i oswojenia z urządzeniem dziecko zaczyna odkrywać, że może za jego pomocą komunikować o swoich potrzebach.

Każdy uczeń niemówiący powinien mieć możliwość„używania głosu”, dokonywania wyboru za pomocą znaków lub gestów. To ważny element motywujący na wszystkich etapach uczenia się komunikacji. Pozwala też na skuteczniejsze, bardziej niezależne porozumiewanie się i ułatwia tworzenie naturalnych sytuacji komunikacyjnych.

Na potrzebę porozumiewania się bardzo istotny wpływ ma rodzina i postawy rodziców. Dlatego też poprzez częste kontakty z rodzicami staram się ukierunkowywać ich działania, by wspólnie wypracować optymalny dla dziecka rozwój komunikacji. Poprzez stosowanie znaków w pracy z uczniami nie porozumiewającymi się werbalnie zauważyłam, że stopień funkcjonowania uczniów uległ poprawie. Zmniejszył się poziom frustracji, lęku, zmniejszyły się zachowania agresywne. Uczniowie coraz chętniej podejmują inicjatywę w porozumiewaniu się, tj. za pomocą gestów lub znaków informują o swoich potrzebach. Opanowane i utrwalone formy kontaktu z otoczeniem należy wykorzystywać w każdej codziennej sytuacji. 

Opracowała: Iwona Ostrowska