Książka jest jednym z elementów, które współdziałają z całym środowiskiem wychowującym.
Badając rozwój człowieka psychologowie i pedagodzy coraz bardziej doceniają rolę różnych czynników działających we wczesnych okresach życia. Duże znaczenie dla dalszej drogi i rytmu rozwojowego dziecka mają pierwsze kontakty i doświadczenia.
Jednym z elementów, które współdziałają z całym środowiskiem wychowującym jest książka. Wychowawcze możliwości literatury dla dzieci są dużo większe niż wobec dojrzałych czytelników. Składa się na to wiele przyczyn związanych z właściwościami tego wieku, a między innymi ze skłonnością do naśladownictwa, identyfikowania się z postaciami literackimi, szybkim rozwojem mowy i myślenia, aktywnością poznawczą, wrażliwością emocjonalną, intensywnością w przeżywaniu świata, a jednocześnie niepodważalnym autorytetem rodziców i wychowawców.
Kontakt z książką nie jest tak naturalną potrzebą dziecka jak zabawa. Rozbudzenie takiej potrzeby wymaga pewnych wzorów, których dostarczyć może przede wszystkim środowisko rodzinne i przedszkole. Rodzice i wychowawcy mogą od najwcześniejszych lat w sposób świadomy i systematyczny kształtować nawyki stałego obcowania z książką.
Wartościowe utwory literackie przeznaczone dla dzieci powinny posiadać wzory bohaterów godnych naśladowania. Jednym z najważniejszych problemów wychowawczych jest kształtowanie cech społecznych dziecka, jego umiejętności życia i działania wśród ludzi. Książka może nam w tym pomóc przez ukazywanie przykładów, obrazów właściwego współdziałania z otoczeniem, likwidowania konfliktów, umiejętnego roztaczania opieki nad słabszymi, podporządkowaniu się prawu panującemu w grupie. Mali czytelnicy mogą w książce znaleźć przykłady dobrej pracy, poczucie odpowiedzialności za jej wykonanie, wesołej zabawy z rówieśnikami oraz przykłady zaufania, przywiązania i szacunku dla dorosłych.
Dużą wychowawczą rolę spełniają baśnie, ponieważ pomagają dziecku w odkrywaniu własnej tożsamości. Oddziaływują one silnie na uczucia, ukazują bohaterów, z którymi dzieci chętnie się identyfikują. Baśnie podają przykłady społecznych stosunków, konfliktów i wyborów, pozwalają lepiej zrozumieć innych ludzi i zachodzące między nimi interakcje. Baśnie przedstawiają problemy dobra i zła w sposób uproszczony, zrozumiały dla dzieci, np. sierotka jest dobra i pracowita, czarownica – zła i podstępna; dobro jest nagradzane, zło karane. Czytanie baśni zachęca do wysuwania pewnych pytań, rozmów z dziećmi, prób oceny bohaterów.
Literatura dziecięca, przynosząc takie bogactwo przeżyć, staje się istotnym elementem kształtowania wyobraźni i postawy twórczej dziecka. Utwór literacki w dużo większym stopniu niż film czy teatr pozostawia pole swobodnej grze wyobraźni i stwarza możliwość własnej twórczej interpretacji odbieranego dzieła. W trakcie słuchania dziecko kreuje postacie bohaterów, ich losy, tworzy własne wyobrażenia przedstawionych wydarzeń. Takie rozbudzanie wyobraźni dziecka, uruchamianie jego możliwości kreacyjnych i interpretacyjnych - to jeszcze jedna istotna funkcja literatury.
Książki dostarczają dzieciom wiadomości, których one pragną, zwłaszcza wiadomości o sprawach nieznanych z życia codziennego, np. dzieciom z miasta: obraz wsi, pól, lasów, łąk, a dzieciom żyjącym na wsi: ruchliwe ulice, wysokie domy, parki.
Wiadomo, jak bardzo dzieci interesują się ilustrowaną encyklopedią, książkami o charakterze albumowym, z fotografiami z życia ludzi, z obrazami maszyn, zwłaszcza rakiet, pojazdów kosmicznych, z ilustracjami przyrodniczymi. Świadczy to o rozbudzonym głodzie wiedzy.
Kontakt z książką i ilustracją książkową aktywizuje myślenie, procesy porównywania, analizowania, szukania przyczyn i skutków, wyciągania wniosków, tworzenia elementarnych pojęć. Sprzyja ćwiczeniom pamięci, uwagi i skomplikowanych operacji myślowych.
Starannie dobrane utwory literackie ukazują ich odbiorcom wzory pięknej mowy polskiej. Utrwalone w pamięci fragmenty tekstów stają się przykładem poprawnego języka i mogą mieć wpływ na doskonalenie funkcji mowy pod względem gramatycznym i dźwiękowym, na bogacenie zasobu pojęć i słów, na rozwój umiejętności komunikatywnej wypowiedzi i doskonalenie stylu.
Takie szerokie oddziaływanie książki jest możliwe tylko przy świadomym działaniu opiekunów. Dziecko w wieku przedszkolnym nie potrafi jeszcze czytać i dlatego dorośli, a przede wszystkim rodzice i nauczyciele pełnią rolę pośrednika między utworem literackim jego małym odbiorcą. Bez ich udziału taki kontakt nie byłby możliwy.
Literatura:
- H. Ratyńska "Literatura dziecięca w pracy przedszkola"
- B. Betleilheim "Cudowne i pożyteczne. O znaczeniu i wartościach baśni"
Opracowała: Ewa Siegieńczuk
Powrót | Do góry
, aby dodać komentarz.