Zamieszczam zestaw konspektów na temat demokracji, które można wykorzystać na lekcji wiedzy o społeczeństwie. Pierwszy wyjaśnia zasady funkcjonowania demokracji i czym jest państwo demokratyczne. Drugi konspekt zawiera wiadomości ogólne na temat Konstytucji RP, wraz z rysem historycznym polskich konstytucji. Kolejne scenariusze zajęć dotyczą zagrożeń, jakie czyhają na demokracje oraz systemów władzy— porównanie demokracji z totalitaryzmem i autorytaryzmem. Konspekty były przeze mnie wielokrotnie wykorzystywane podczas pracy z gimnazjalistami oraz ze studentami, podczas prowadzenia przez nich praktyk w gimnazjum.

Temat lekcji: Demokracja – co to takiego? Państwo demokratyczne.

Metody: pogadanka, rozmowa nauczająca, „burza mózgów”, samodzielna praca uczniów z podręcznikiem, praca w grupach, praca ze Słownikiem terminów i pojęć historycznych oraz z tekstem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Środki dydaktyczne:

• I. Kuczałek, D. Ura, M. Urban, Wiedza o społeczeństwie. Podręcznik z ćwiczeniami dla klasy II gimnazjum, Warszawa 2000.
• B. Snoch, Słownik szkolny. Terminy i pojęcia historyczne, Warszawa 1990.
• Tekst Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Cele lekcji w ujęciu operacyjnym – uczeń po lekcji:

• Wie, co to jest demokracja i gdzie wzięła swój początek
• Wie, że kolebką demokracji były Ateny
• Zna różnice między demokracją bezpośrednią a demokracją przedstawicielską
• Wie, na jakich zasadach opiera się funkcjonowanie państwa demokratycznego i potrafić je omówić
• Potrafi omówić:

- zasadę suwerenności narodu
- zasadę pluralizmu społecznego
- zasadę podziału władzy
- zasadę państwa prawnego

• Potrafi scharakteryzować rolę obywatela w państwie demokratycznym
• Potrafić wskazać korzyści i niedogodności związane z funkcjonowaniem demokracji

Umiejętności kluczowe:

• Uczeń potrafi pracować z tekstem, wyszukiwać zawarte w nim informacje, interpretować wskazane przez nauczyciela fragmenty.
• Uczeń buduje wypowiedzi poprawne pod względem językowym i stylistycznym, analizuje, porównuje, porządkuje i syntezuje informacje oraz formułuje problemy, wyciąga wnioski i wypowiada się na temat form państwa we współczesnym świecie.

Czas trwania lekcji: 45 minut

PRZEBIEG LEKCJI

Czynności organizacyjno – porządkowe:

1. Nauczyciel wita się z uczniami, sprawdza listę obecności i zapisuje temat lekcji na tablicy oraz w dzienniku zajęć.

2. Uczniowie zajmują miejsca w ławkach i zapisują temat lekcji w zeszytach przedmiotowych.

3. Rekapitulacja wtórna: Nauczyciel odpytuje uczniów z wiadomości przyswojonych na poprzedniej lekcji:

• Podaj definicję państwa unitarnego oraz przykłady tego typu państw.
• Co to jest monarchia i republika?
• Wymień różnice między monarchią konstytucyjną a monarchią absolutną.
• Czym jest ideologia?
• Wymień cechy państwa totalitarnego i podaj przykłady takich państw we współczesnym świecie.
• Podaj przykłady państw o reżimie autorytarnym.

4. Realizacja nowych treści:

• Nauczyciel wprowadza uczniów w problematykę lekcji krótką pogadanką na temat historii kształtowania się demokracji. Podkreśla, że kolebką demokracji były starożytne Ateny.

Ćwiczenie nr 1

• Nauczyciel prosi, aby uczniowie wyobrazili sobie, że do klasy przylecieli przybysze z kosmosu z prośbą o wskazówki, które pomogłyby im w zbudowaniu demokracji na ich planecie. Prosi, by uczniowie przeprowadzili „burzę mózgów”, zapisując na tablicy zasady i instytucje państwa demokratycznego, które uznacie za najważniejsze.
• Uczniowie wykonują ćwiczenie, uzasadniając krótko motywy, którymi się kierowali.
• Uczniowie wymieniają cechy, które charakteryzują państwo demokratyczne.
• Na podstawie wiadomości z klasy I oraz z lekcji historii uczniowie próbują wymienić podobieństwa i różnice między demokracją bezpośrednią a demokracją przedstawicielską

Ćwiczenie nr 2

• Uczniowie, podzieleni na 4 grupy, pracują z podręcznikiem i na podstawie zawartych w nim informacji wyszukują, porządkują i syntezują wiadomości na temat państwa demokratycznego. Omawiają:

- zasadę suwerenności narodu
- zasadę pluralizmu społecznego
- zasadę podziału władzy
- zasadę państwa prawnego

• Liderzy grup przedstawiają wyniki pracy na forum klasy. Wspólnie zostają wyjaśnione nowe lub niezrozumiałe pojęcia (uczniowie korzystają ze słownika terminów historycznych).
• Uczniowie, na podstawie podręcznika, omawiają podstawowe cechy społeczeństwa obywatelskiego i zapisują je w zeszytach.
• Rekapitulacja pierwotna: Uczniowie utrwalają wiadomości zdobyte na lekcji – charakteryzują rolę obywatela w państwie demokratycznym oraz pisemnie odpowiadają na ćwicz. 5 i 8 ze str. 33.

Czynności końcowe:

• Ocena aktywności uczniów.
• Zadanie pracy domowej – Wskaż korzyści i niedogodności związane z funkcjonowaniem demokracji.
• Pożegnanie się z uczniami

Temat lekcji: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej – podstawą funkcjonowania państwa demokratycznego.

Metody: pogadanka, rozmowa nauczająca, praca z podręcznikiem, praca ze Słownikiem terminów i pojęć historycznych oraz z tekstem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, referat

Środki dydaktyczne:

• I. Kuczałek, D. Ura, M. Urban, Wiedza o społeczeństwie. Podręcznik z ćwiczeniami dla klasy II gimnazjum, Warszawa 2000.
• B. Snoch, Słownik szkolny. Terminy i pojęcia historyczne, Warszawa 1990.
• Tekst Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
• M. Adamczyk, S. Pastuszka, Konstytucje polskie w rozwoju dziejowym 1791 – 1982, Warszawa 1985

Cele lekcji w ujęciu operacyjnym – uczeń po lekcji:

• Potrafi wyjaśnić pojęcia: partia polityczna, koalicja, opozycja, elektorat
• Wie, co to jest konstytucja
• Zna daty i nazwy najważniejszych konstytucji w historii państwa polskiego
• Zna datę uchwalenia Konstytucji RP
• Wie, co to jest referendum konstytucyjne
• Potrafi omówić budowę Konstytucji RP
• Zna nazwy rozdziałów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
• Zna podstawowe zasady ustroju politycznego
• Potrafi dokonać podziału władzy w Polsce
• Potrafi wymienić największe partie polityczne w Rzeczypospolitej i wyjaśnić, jaki jest cel ich działalności

Umiejętności kluczowe:

• Uczeń potrafi pracować z tekstem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wyszukiwać zawarte w nim informacje, interpretować wskazane przez nauczyciela fragmenty.
• Uczeń buduje wypowiedzi poprawne pod względem językowym i stylistycznym, analizuje, porównuje, porządkuje i syntezuje informacje oraz formułuje problemy, wyciąga wnioski i wypowiada się na temat form państwa we współczesnym świecie.

Czas trwania lekcji: 45 minut

PRZEBIEG LEKCJI

Czynności organizacyjno – porządkowe:

1. Nauczyciel wita się z uczniami, sprawdza listę obecności i zapisuje temat lekcji na tablicy oraz w dzienniku zajęć.

2. Uczniowie zajmują miejsca w ławkach i zapisują temat lekcji w zeszytach przedmiotowych.

3. Rekapitulacja wtórna: Nauczyciel odpytuje uczniów z wiadomości przyswojonych na poprzednich lekcjach:

• Co to jest demokracja i gdzie wzięła swój początek?
• Jakie są różnice między demokracją bezpośrednią a demokracją przedstawicielską?
• Na jakich zasadach opiera się funkcjonowanie państwa demokratycznego?
• Scharakteryzuj rolę obywatela w państwie demokratycznym.
• Wskaż korzyści i niedogodności związane z funkcjonowaniem demokracji.
• Realizacja nowych treści: Nauczyciel wprowadza uczniów w problematykę lekcji krótką pogadanką na temat historii konstytucji polskich.

4. Uczniowie zapisują w zeszytach najbardziej znane konstytucje i ustawy konstytucyjne do roku 1997:

• 3 maja 1791 r. – Ustawa Rządowa
• 1807 r. – Ustawa konstytucyjna Księstwa Warszawskiego
• 1815 r. – Ustawa konstytucyjna Królestwa Polskiego
• 17 marca 1921r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (tzw. Konstytucja Marcowa)
• 23 kwietnia 1935 r. – Ustawa konstytucyjna (tzw. Konstytucja Kwietniowa)
• 22 lipca 1952 r. – Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej

5. Uczniowie, na podstawie podręcznika oraz słownika terminów i pojęć historycznych, wyjaśniają, co to jest konstytucja i referendum konstytucyjne.

6. Uczniowie zapisują w zeszytach datę dzienną uchwalenia ostatniej Konstytucji RP, a następnie zaznajamiają się z podziałem i treścią poszczególnych rozdziałów Konstytucji RP. (Praca z tekstem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej)

7. Uczennica referuje przygotowane w domu informacje na temat Monteskiusza.

8. Uczniowie wyjaśniają, na czym w Polsce polega monteskiuszowski podział władzy, a następnie zapisują schemat podziału w zeszytach przedmiotowych.

9. Nauczyciel wyjaśnia, iż podstawą funkcjonowania państwa demokratycznego są działające w tym państwie – zgodnie z zapisem w Konstytucji RP – partie polityczne.

10. Uczniowie wymieniają i zapisują do zeszytów największe partie polityczne w Rzeczypospolitej i wyjaśniają, jaki jest cel ich działalności – ćwicz. 8 s. 41

11. Rekapitulacja pierwotna: Uczniowie utrwalają wiadomości zdobyte na lekcji oraz pisemnie wykonują ćwicz. 1, 2, 3, 4, 5 s. 40 – 41 z podręcznika.

Czynności końcowe:

• Ocena aktywności uczniów.
• Zadanie pracy domowej – ćwicz. 6 s. 33 – podręcznik
• Pożegnanie się z uczniami

Temat lekcji: Zagrożenia demokracji.

Metody: pogadanka, rozmowa nauczająca, praca w oparciu o materiały przygotowane przez nauczyciela, praca w grupach, metoda hierarchizacji, dyskusja

Środki dydaktyczne:

• I. Kuczałek, D. Ura, M. Urban, Wiedza o społeczeństwie. Podręcznik z ćwiczeniami dla klasy II gimnazjum,...