W niniejszym opracowaniu omawiam cztery metody aktywizujące: studium przypadku, metodę sytuacyjną, dramę oraz grę symulacyjną. Nie są to oczywiście wszystkie metody aktywizujące, są to metody wybrane przeze mnie.

STUDIUM PRZYPADKU

Czym jest studium przypadku

Metoda studium przypadku nie jest niczym nowym. Wywodzi się z antyku i była stosowana przez Sokratesa. W czasach współczesnych została na nowo odkryta. Obecnie jest bardzo popularna i coraz częściej wykorzystywana. Studium przypadku jest jedną z metod prowadzenia zajęć. Polega ona na kontrolowanej przez nauczyciela dyskusji nad opisywanym przypadkiem. Przypadek jest szczegółowym opisem konkretnego problemu, który naprawdę kiedyś zaistniał, a rozwiązanie go wymagało podjęcia ściśle określonych działań.„W tym zakresie studium przypadku nawiązuje do metod historycznych, odwołujących się do zdarzeń, opinii świadków, cytowania wypowiedzi kluczowych dla sprawy osób.«[1] Zajęcia dydaktyczne prowadzone tą metodą polegają na rozdaniu stosunkowo małej grupie uczestników (10 — 20 osób) do indywidualnego przeczytania opisu zdarzenia,„czyli przypadku z procesu produkcyjnego, handlu, księgowości bądź kontroli przedsiębiorstwa, stosunków międzyludzkich, prawa itp. Opis zdarzenia powinien zawierać najlepiej od jednego do trzech zwięzłych pytań, które mają za zadanie nakłonić uczestników do rozwiązania kwestii zawartej w zdarzeniu. Po zapoznaniu się z treścią przypadku słuchaczom pozostawia się kilka minut czasu dla sformułowania pytań wyjaśniających, na które prowadzący zajęcia powinien metodycznie udzielać odpowiedzi. Po wyczerpaniu pytań rozpoczyna się poszukiwanie rozwiązań. Przypadek, który miałby jedno łatwo wykrywalne rozwiązanie, nie wzbudziłby zainteresowania. Z tych względów nie odpowiadałby wymogom, jakie stawia się pomocom dydaktycznym w metodzie aktywizującej.»[2] Podstawowymi warunkami powodzenia tej metody są: merytoryczne przygotowanie uczestników do rozwiązania danego problemu, czynny udział w dyskusji wszystkich uczestników zajęć, stuprocentowa autentyczność i rzetelny opis danego przypadku.

 Cele stosowania studium przypadku

Metoda studium przypadku umożliwia wykorzystanie wiedzy teoretycznej w praktyce. W praktyce, ponieważ przypadki są z życia wziętymi, rzetelnie i szczegółowo opisanymi problemami, których pokonanie leży w rękach uczestników. Biorący w niej udział nie ponoszą żadnego ryzyka, ponieważ sugerowane przez nich rozwiązania nie są natychmiast wprowadzane w życie. Uczestnicy, w kolejnych fazach zajęć, stawiają pytania a następnie piszą sprawozdania lub prezentację wydarzeń, co może być wspaniałym sposobem rozwijania umiejętności ustnego komunikowania się jak również wyrażania się w formie pisemnej.„Faza baterii pytań poza organicznym związkiem i rozwiązywanym zadaniem ma uboczne wartości kształcące i praktyczne. Samodzielność i twórczość każdej jednostki w procesie samokształcenia i działania praktycznego wymaga umiejętności stawiania pytań. Uzyskiwanie odpowiedzi na poprawne formułowanie pytania rozwija samodzielność człowieka pod względem intelektualnym, społecznym i zawodowym. Pytania towarzyszą kształceniu i samokształceniu oraz działalności zawodowej.«[3] Metoda ta wzmacnia więź koleżeńską, grupową oraz uczy pracy w zespole. Studium przypadku rozwija również twórcze myślenie poprzez„zmuszanie» uczniów do wczucia się w daną sytuację i próby rozwiązania konkretnego problemu. Jedną z wielu korzyści stosowania tej metody jest rozwijanie umiejętności podejmowania decyzji jak również uczulenie uczestników na możliwość istnienia szeregu alternatywnych rozwiązań. Podczas fazy trzeciej przebiegu tej metody następuje doskonalenie umiejętności odróżniania spraw ważnych od mniej ważnych — uczestnicy powinni zdecydować, który z postawionych problemów jest głównym (najważniejszym). Studium przypadku jest interesującą i efektywną metodą, która może służyć nie tylko do urozmaicenia zajęć, ale może być również wspaniałym sposobem łączenia teorii z praktyką. Metoda ta jest jednak bardzo wymagająca. Od nauczyciela wymaga wyboru odpowiedniego problemu a od uczestników solidnego przygotowania merytorycznego oraz aktywnego udziału w zajęciach.

Przebieg

Bohdan Dłużniewski [4]wyróżnia siedem faz techniki stosowania studium przypadku:

Fazę tę wprowadza się wśród grup, które nigdy wcześniej nie zetknęły się z tą metodą.„W okresie czasu do 45 minut słuchacze otrzymują pouczenia, na czym będzie polegało zajęcie, jaki jest jego cel i jaki będzie miało przebieg. (...) Apeluje się o konkretny, prosty i jasny sposób wyrażania myśli, o jasne formułowanie pytań.

Grupa nie powinna liczyć więcej niż 25 osób rozlokowanych możliwie pojedynczo. Następnie każdy z uczestników otrzymuje tekst opisu dla dokładnego poznania jego treści. Opisy te mają przeważnie objętość jednej strony maszynopisu. Każdy opis kończy się od jednego do trzech pytań. Konieczność próby odpowiedzi na te pytania zmusza uczestników do podjęcia rozmaitych decyzji. Po pięciu do dziesięciu minutach samodzielnej lektury prowadzący zajęcia wyznacza jedną osobę do ponownego, głośnego przeczytania tekstu.

Organizator zajęć ogłasza czas na stawianie pytań.„ W wyniku drobiazgowej analizy treści stawianych pytań i odpowiedzi zauważono, że prawie na 50% pytań mogą odpowiedzieć niektórzy z uczestników.(...) Prowadzący zajęcia musi jednak czuwać, aby udzielający odpowiedzi nie zaopatrywał jej dodatkowymi sugestiami. Zasada odpowiedzi na pytania polega głównie na tym, aby nie ujawnić niczego więcej poza samą odpowiedzią.«[5] 

W tej fazie po ustaleniu najważniejszych problemów prowadzący zajęcia w drodze głosowania jawnego ustala problem główny.„Od tej pory trafnie wyszukany problem główny, a zwłaszcza chęć jego rozwiązania, stanowi inspirację dalszej aktywizacji.»[6]

Faza ta polega na trafnym wyszukiwaniu faktów i okoliczności określających każdy problem. Po zgłoszeniu faktów i okoliczności przez uczestników następuje dyskusja i wzajemne przekonywanie się uczestników o doniosłości lub błahości zgłoszonych propozycji. Faza ta kończy się ustaleniem istotnych faktów i okoliczności związanych z problemem głównym oraz zajęciem stanowiska w tej sprawie przez prowadzącego zajęcia. 

Kryteria rozwiązań problemów muszą ściśle określać co w danej sytuacji jest najważniejsze. Dużym dylematem może okazać się wybór między np. dobrem poszczególnych osób a dobrem ogółu (np. zakładu pracy).

Po ustaleniu kryterium rozwiązania problemu powinno nasuwać się kilka rozwiązań.„Przypadek, który ma tylko jedno rozwiązanie łatwo wykrywalne, nie ma wartości dydaktycznej. Nie odzwierciedla on wtedy praktycznej działalności, w której powzięcie jakiejkolwiek decyzji wynika z możliwości alternatywnego lub wielorakiego wyboru.«[7] Na końcu tej fazy prowadzący zajęcia wprowadza głosowanie nad najlepszym rozwiązaniem. Następnie uczestnicy dowiadują się jak rozwiązano omawianą kwestię w rzeczywistości.

Miejsce nauczyciela

Jednym z najważniejszych zadań nauczyciela jest sam wybór przypadku. Jego złożoność i problematyka powinna być„mniej lub bardziej związana z doświadczeniami uczestników».[8] Bardzo ważną jest również umiejętność nauczyciela do angażowania uczestników w rozumienie i interpretację przypadku. Nauczyciel powinien cały czas czuwać nad przebiegiem zajęć, wprowadzając, jeśli zachodzi taka potrzeba, limity czasu, przeprowadzając głosowanie itp. Prowadzący powinien jednak wystrzegać się narzucania grupie swoich poglądów.

METODA SYTUACYJNA

Czym jest metoda sytuacyjna?

Metoda sytuacyjna przez wielu autorów traktowana jest jako synonim studium przypadku. Kruszewski w swojej książce pt.„Sztuka nauczania« pisze:„ Metodę sytuacyjną, nazywaną także metodą przypadków, stosowano od dawna w kształceniu kadr kierowniczych (...).»[9] W rzeczywistości jednak studium przypadków uważa się za jedną z najprostszych metod aktywizujących, a metodę sytuacyjną za bardziej skomplikowaną i stosowaną zwykle w dłuższych cyklach edukacyjnych. Metoda ta polega na wprowadzeniu uczniów w jakąś złożoną sytuację.„Opisy sytuacyjne jako pomoce dydaktyczne zawierają obszerne omówienie sytuacji instytucji w różnych przekrojach, szeroki opis tła problemu oraz sam problem. Objętość opisu może być rozmaita; niektóre zawierają ponad sto stron maszynopisu. Uzupełniają je załączniki: dokumenty dowodowe, schematy, tablice, plany itp. Czasami opis składa się z kilku części o rozmaitych objętościach i stanowi serię opisów sytuacyjnych.«[10] Zadaniem uczniów jest zrozumienie danej sytuacji oraz podjęcie decyzji w sprawie jej rozwiązania, a następnie podjęcie próby przewidzenia skutków tej decyzji. Metoda ta jest dość trudna w realizacji, gdyż wymaga specjalnej techniki.„Wymaga przygotowania opisów wraz z załącznikami w postaci tablic, schematów, projektów zmian, co stanowi trudność techniczną. Trudności merytoryczne wiążą się z potrzebą wnikania przez uczniów w sytuacje dla nich nowe, z reguły nie nawiązujące do ich doświadczeń, a przy tym wymagające dojrzałego osądu i rzeczowych decyzji, jak również przewidywania ich skutków.»[11] Inną cechą różniącą metodę sytuacyjną od studium przypadku jest fakt, iż opisy przypadków rozdaje się do przeczytania na zajęciach natomiast opisy sytuacyjne doręcza się uczestnikom na długo przed rozpoczęciem zajęć, ponieważ wymagają one uważnego i wnikliwego poznania.„Stanowią materiał do wielogodzinnych wielodniowych prób wspólnego rozwiązywania.«[12]

Cele stosowania metody sytuacyjnej

 Metoda ta kształtuje umiejętność podejmowania decyzji. Uczestnicy zajęć muszą podejmować decyzje jak również przewidywać skutki podjętych przez siebie decyzji. Nadaje się ona również do rozwijania myślenia alternatywnego i twórczego stosunku do rzeczywistości. Umożliwia ona również wykorzystanie wiedzy teoretycznej w praktyce. Rozwija ona również umiejętności komunikowania się jak i wyrażania swoich myśli zarówno ustnie jak i pisemnie.

Przebieg

Nauczanie metodą sytuacyjną rozpoczyna się od przedstawienia opisu sytuacyjnego. Opisy sytuacji powinny być dostarczone uczestnikom przed rozpoczęciem zajęć, aby każdy z biorących udział w zajęciach mógł dokładnie poznać daną sytuację. W następnym etapie uczestnicy proponują kilka rozmaitych projektów decyzji i omawia się konsekwencje każdej z nich. Pracę na d poleceniami można prowadzić całą klasą, punkt po punkcie, albo przekazać do pracy w grupach. Następnie musi nastąpić zebranie wyników pracy.„Polecenia są wygodne jako forma pracy domowej: uczniowie w domu na piśmie odpowiadają na polecenia, a ewentualnie dyskusja zostaje przeniesiona na następną lekcję.»[13] Zajęcia z wykorzystaniem metody sytuacyjnej kończy się omówieniem, w trakcie którego nauczyciel ocenia pracę uczniów i zbiera wiadomości z całych zajęć w celu uzyskania pełnego rozwiązania problemu.

Miejsce nauczyciela

Nauczyciel pełni dosyć ważną rolę w omawianej metodzie aktywizującej. Do niego należy wybór sytuacji, zebranie potrzebnych materiałów oraz czuwanie nad przebiegiem zajęć.

DRAMA

Krystyna Pankowska w swojej książce zatytułowanej„Edukacja przez dramę« przedstawia sytuację, w której znajduje się współczesna polska szkoła. Powołuje się ona na raport Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju dotyczący polskiej edukacji. Zdaniem autorów raportu polskie szkoły są mało efektywne. Polscy uczniowie mają lepiej opanowany materiał pamięciowy, natomiast gorzej radzą sobie w sytuacjach problemowych. Ich wiedza nie jest wiedzą nowoczesną, dopasowaną do rynku pracy.

Edukacja jest bardzo ważnym aspektem naszego życia, zarówno myśląc kategoriami jednostki jak i całego społeczeństwa. Musimy, zatem uwzględniać zmiany zachodzące we współczesnym świecie. Szkoła przestała być podstawowym źródłem informacji. Radio, telewizja, programy komputerowe są bardziej atrakcyjnymi sposobami zdobywania wiedzy. Współczesny nauczyciel powinien szukać nowych rozwiązań, nowych możliwości„odzyskania» uczniów. Najważniejszą rzeczą według Pankowskiej jest„stworzenie uczniowi możliwości dochodzenia do wiedzy w samodzielnie realizowanym procesie badawczym. Taką właśnie szansę daje drama«[14].

Czym jest drama? 

Jak pisze Pankowska drama jest„edukacją przez działanie włączające emocje i wyobraźnię. Istota jej stosowania polega na stwarzaniu sytuacji, w których uczniowie mogliby się identyfikować z innymi osobami. Jest formą badania tematu z wykorzystaniem podstawowej właściwości, którą posiada każdy człowiek — u m i e j ę t n o ś c i   w c h o d z e n i a  w role»[15]. Aby daną sytuację nazwać dramą powinny być spełnione określone warunki. Przede wszystkim musi być zarysowany pewien problem i musi nastąpić próba rozwiązania go poprzez aktywne wchodzenie w role. Nie jest ona jednak ani teatrem ani spektaklem, gdyż nie ma podziału na widzów i aktorów.„Wszyscy uczestnicy są zjednoczeni we wspólnej akcji, nawet, jeśli pracują odmiennymi środkami«[16]. Teatr jest przede wszystkim zainteresowany komunikacją pomiędzy aktorami a publicznością, drama zaś doświadczeniem uczestniczących. W odróżnieniu od spektaklu nie posiada ona gotowego scenariusza. Jest wiele możliwości zachowania się, czy rozwiązania danego problemu, stąd też nigdy nie znamy zakończenia.„W dramie nie chodzi też o uzyskanie efektów artystycznych dla nich samych, często natomiast to, co najważniejsze, jest niewidoczne dla oka. Niekiedy, bowiem mało efektownie odegrana rola jest silnie przeżywana i przynosi głębokie efekty wychowawcze»[17]. W dramie w odróżnieniu od teatru nie ma mowy o próbach. Wszystko dzieje się tylko jeden jedyny raz. Nie wymaga ona od uczestniczących talentu aktorskiego, lecz jedynie emocjonalnego wczucia się w role. Uczestnik dramy nie gra kogoś, lecz jest sobą w nowych nie zawsze doświadczanych na co dzień sytuacjach.„Tylko w dramie możliwe są bowiem doświadczenia i przeżycia, jakich zwykły człowiek nie ma możliwości doznać: zdobywanie Himalajów, zmiana kierunku wydarzeń w historii świata, próba przeżycia przygody w przestrzeni kosmicznej itp.[18]«

Jaki jest właściwy cel dramy? 

Jedną z najważniejszych funkcji tej aktywizującej metody nauczania jest, według Brian'a Way'a„dostarczenie pytającemu momentów bezpośredniego doświadczenia, przekraczającego zwykłą wiedzę, wzbogacającego wyobraźnię, prawdopodobnie poruszającego serce i duszę tak samo, jak umysł»[19]. W dramie nie chodzi jednak tylko o zdobywanie wiedzy. Biorąc w niej czynny udział uczymy się podejmowania określonych decyzji. Nie tylko emocjonalnie przeżywamy daną rolę, ale musimy również podjąć samodzielną próbę rozwiązania problemu. Wchodzenie w role pomaga nam lepiej zrozumieć innych, co poszerza naszą świadomość społeczną i zwiększa naszą wrażliwość na innych ludzi. Odkrywając emocje uczymy się nad nimi panować.„Drama, odwołując się do doświadczeń związanych z pełnieniem przez człowieka różnorakich ról życiowych poszerza pole tych doświadczeń, wzbogaca doznania, sprawia, że wiedza, którą uczeń przyswaja staje się wiedzą najbardziej osobistą«[20]. W dramie istnieje możliwość obserwacji zachowań własnych i innych ludzi. Możemy dokonać analizy, co w powstałych reakcjach jest pozytywne a co należałoby zmienić. Możemy korzystać z dobrych wzorców, a nasze błędy nie przynoszą żądnych nieodwracalnych konsekwencji. Poza tym istnieje możliwość natychmiastowej korekty zachowań. Daje ona również uczniowi możliwość wcielenia w życie własnych pomysłów, co w pewnym stopniu pomaga zaspokajać osobiste pragnienia. Odrywając ucznia od codzienności, rozładowuje kompleksy i napięcia psychiczne, pomaga w nawiązywaniu emocjonalnych kontaktów z otoczeniem oraz rozbudza wiarę we własne siły. Jest ona również wspaniałym sposobem rozwijania płynności naszej mowy, uczenia się argumentowania czy po prostu rozmawiania. Drama angażując wszystkie podstawowe zmysły tj. słuch, wzrok, dotyk, węch i smak przyczynia się do ich rozwoju. Poszerza ona naszą wyobraźnię, zmusza do„używania» ciała, co w rezultacie prowadzi do doskonalenia i lepszego panowania nad nim. Drama pełni także funkcje wychowawcze.„Wzmacnia ona więź koleżeńską i grupową oraz poczucie współpracy i współodpowiedzialności«[21].

Przebieg dramy

Wprowadzają na swoje zajęcia dramę musimy przede wszystkim dokładnie wiedzieć, w jakim celu to robimy. Następnym etapem jest określenie wielkości grupy. Pożądaną liczebnością grupy jest 10 do 15 osób. Musimy również zastanowić się czy i z jakich materiałów pomocniczych będziemy korzystać. Kolejną rzeczą jest zastanowienie się, z jakich technik będziemy korzystać (np. gry, zabawy, elementy pantomimy, stop — klatka, rysowanie, pisanie, wywiady, rozmowy itp.).

Przebieg dramy można podzielić na 5 etapów

Etap I — rozgrzewka

Mogą to być ćwiczenia pobudzające lub wyciszające i koncentrujące.

Etap II — prezentacja tematu

Można tu posłużyć się fotografią, nagraniem dźwiękowym czy fragmentem filmu itp.

Etap III — praca w grupach

Etap IV — omówienie poszczególnych rozwiązań problemu, sposobu pracy

Etap V — wszyscy uczestnicy omawiają możliwość ewentualnej kontynuacji tematu.

Miejsce nauczyciela

Najważniejszym zadaniem nauczyciela jest właściwy dobór tematu.„Sprawy, którymi mają się zajmować uczniowie powinny albo im być bliskie, albo też dawać szansę aktywnego zbadania jakiegoś ciekawego obszaru»[22]. Przy wprowadzaniu tematu należy używać prostego języka. Nauczyciel jest jednym z uczestników dramy. Bierze w niej udział na takich samych warunkach jak pozostali uczniowie powinien, więc traktować każdego z uczestników jak autentycznego partnera. Powinien on umieć wytworzyć w grupie atmosferę przyjaźni, zaufania i bezpieczeństwa. Nie powinien on bezpośrednio ingerować w grę młodych ludzi przez udzielanie poleceń reżyserskich. Może jedynie dyskretnie sugerować kierunek działań umożliwiając uczestnikom realizowanie własnych pomysłów. Nie powinien on również korygować błędów językowych uczniów w trakcie działań dramowych.

Według Krystyny Pankowskiej nauczyciel dramy ma szansę doprowadzić do poczucia pełnej niezależności, zarówno wewnętrznej jak i zewnętrznej. Niezależność wewnętrzna oznacza uzyskanie przez ucznia świadomości własnych możliwości. Niezależność zewnętrzna oznacza zaakceptowanie przez ucznia własnego miejsca i roli w grupie. Będąc nauczycielem języka angielskiego a zarazem wychowawcą uważam, iż drama może być bardzo ważnym i interesującym sposobem zarówno rozwijania różnych umiejętności językowych jak i próby znalezienia rozwiązania w różnych trudnych sytuacjach wychowawczych. Drama stwarzając atmosferę pełnej akceptacji rozwija w uczniach pewność siebie, co sprzyja nauce języka obcego. Biorąc czynny udział w scenkach dramowych uczniowie uczą się płynności mowy, wyrażania swoich myśli, pomysłów i uczuć w obcym języku, odnajdują się również w różnych trudnych sytuacjach, w których w przyszłości, mogą się znaleźć. Drama pełni także funkcje wychowawcze. Jej podmiotem, bowiem jest nie tylko uczeń jako jednostka, ale również stosunki rówieśnicze. Wzmacnia, zatem więzi w grupie oraz uświadamia uczniom rolę współpracy i współodpowiedzialności.

GRY SYMULACYJNE

W ostatnich latach powstało pojęcie„gry dydaktyczne«, obejmujące zarówno gry, jak i zabawy stosowane w procesach kształcenia.„Gry symulacyjne to tylko takie gry dydaktyczne, które obrazują istniejący fragment rzeczywistości, sytuacje z przeszłości lub taką sytuację, która mogłaby lub może się zdarzyć.»[23] Według autorek książki„Gry symulacyjne w szkole« grami symulacyjnymi są„wszystkie gry typu: wyścigi samochodowe i motocyklowe na planszach; regaty jachtowe — planszowe; bardzo liczne gry kierownicze i polityczne; stosowane od dawna w badaniach operacyjnych manewry wojskowe; gry wojenne na mapach, gry historyczne, przedstawienia i inscenizacje.»[24] Cechy gier symulacyjnych dzielimy na dwie grupy: formalne i nieformalne.

Najważniejszymi formalnymi cechami tego rodzaju gier są:

• Struktura posunięć bądź to wykonywanych przez graczy, bądź posunięć losowych. Można stwierdzić, iż gra symulacyjna jest„sformalizowanym modelem sytuacyjnym. Strukturę tego modelu stanowią reguły gry. Określają one wszystkie związki zachodzące między grającymi w czasie gry. Podstawowym obowiązkiem grających jest właśnie ścisłe przestrzeganie reguł. Zmiana reguł jest możliwa, gdy na jej dokonanie zgadzają się wszyscy grający.«[25]
• Obiekt symulacji. Tworzymy model sytuacji odzwierciedlający daną rzeczywistość.
• Funkcja wypłaty przyporządkowująca pewną wartość każdej pozycji końcowej. Wypłatą mogą być różne wartości materialne, ale może nią być także jakaś wartość symboliczna czy też po prostu samozadowolenie z osiągnięć, itp.
• Przebieg gry jest bezpośrednio związany z cechami grających.

Inaczej będzie ona wyglądała, gdy uczestnikami będą osoby łatwo ulegające emocjom a inaczej wśród osób niekreatywnych. Na przebieg gry i decyzje podejmowane w jej toku mają wpływ następujące cechy osobowości ucznia: predyspozycje twórcze, skłonność do szybkiego działania lub do kontemplacji, impulsywność, postawa obronna, motywacja osiągnięć oraz wiedza. Jak już wspomniałam wcześniej gry symulacyjne mają również cechy nieformalne. Najważniejsze z nich to:

• Swoboda w podejmowaniu decyzji.

Są zajęciem swobodnym i dobrowolnym. Nie może być mowy o obowiązku oprócz obowiązku przestrzegania reguł.

• Świadomość odrębności działania.
• Towarzyszące napięcie.Element napięcia pozwala wyjawić nie tylko zdolności i wiedzę, ale także postawgrających.
• Prawo do ryzyka i powtórzenia partii gry.

Gry symulacyjne, poprzez określone reguły, posiadają pewien zarys, szkic scenariusza a więc także i zakończenie. W tego typu grach występuje rywalizacja lub współpraca, lub oba naraz.

Cele stosowania gier symulacyjnych

Stosując gry symulacyjne możemy osiągnąć zaplanowane wcześniej cele dydaktyczne lub wychowawcze. Symulacja może służyć do utrwalania lub poznawania nowych treści, korygowania błędów, oceniania oraz ćwiczenia języka. Może ona również służyć ćwiczeniu w podejmowaniu określonych decyzji. Podczas gry uczeń dokonuje całej serii wyborów. Przy każdym z nich musi wziąć pod uwagę wszystkie możliwe w danej sytuacji posunięcia i przeanalizować je.„Mogą też gry mieć poważne znaczenie w kształtowaniu postaw. Wyznaczona przez reguły sytuacja gry tworzy własny, odrębny świat, który może być układem, odniesienia dla norm i wzorców postępowania.»[26] Gry wpływają również na kształcenie umiejętności przewidywania odległych decyzji i ich konsekwencji.

Gry symulacyjne rozwijają umiejętność współpracy, obniżają poziom lęku i rozwijają w uczniach pewność siebie.„W grach wystawione są na próbę zdolności intelektualne, umiejętności, odwaga, intuicja. Zaspokajają więc gry potrzeby kontaktu, wspólnego działania, przynależności do grupy, uznania i ekspresji.«[27]  Gra symulacyjna może służyć jako narzędzie diagnozy szkolnej. Ze względu na różnorodność działań i zachowań ucznia podczas gry staje się ona dla nauczyciela źródłem różnych obserwacji dotyczących poszczególnych uczniów oraz klasy jako całości. Metoda ta umożliwia:

• śledzenie toku operacji umysłowych uczniów podczas uczenia się;
• ocenę z zakresu i poziomu wiedzy uczniów;
• ocenę umiejętności rozwiązywania problemów i dokonywania wartościowania;
• stwierdzenia stopnia operatywności wiedzy;
• samokontrolę.

 Przebieg

Wybierając rodzaj gry symulacyjnej należy przede wszystkim zastanowić się nad jej celem. Następnie nauczyciel wymyśla model sytuacji, określa reguły gry, zakończenie oraz rodzaj nagrody (wypłaty). Następnym krokiem jest określenie czasu akcji i miejsca. Kolejnym etapem gry jest przydział ról. Może on być celowy lub losowy. Końcowym elementem gry jest omówienie jej przebiegu. Należy tu podkreślić, że obserwatorzy widzą całokształt pracy, wynoszą znacznie więcej niż uczestnicy. Przy poznawaniu reguł gry oraz przy analizowaniu ruchów innych uczestników następuje proces przyswajania gotowej wiedzy. Natomiast konieczność natychmiastowego zastosowania informacji w kolejnym ruchu sprawia, że wykorzystujemy czynnie zdobytą wiedzę. 

Miejsce nauczyciela 

Głównym zadaniem nauczyciela jest obserwacja zachowań graczy i„służenie im pomocą w przypadku zgłaszania takiej potrzeby».[28] Nauczyciel nie bierze więc czynnego udziału w grze, jest on obserwatorem. W początkowym etapie gry jego rola sprowadza się do wyboru gry i podaniu reguł nią rządzących. W toku gry nauczyciel uważnie śledzi działania graczy, a w końcowym jej etapie analizuje tok gry i czuwa nad kierunkiem dyskusji.

Opracowała: Katarzyna Matejuk 

[1] Ryszard Pachociński, Metody ilościowe i jakościowe w badaniach oświatowych, Edukacja 3/1997, s.51.

[2] Bohdan Dłużniewski, Metody aktywizujące w doskonaleniu zawodowym, WSiP Wrocław 1975, s.46-47.

[3] Bohdan Dłużniewski, Metody..., op. cit. s.68-69.

[4] Tamże, s. 67.

[5] Tamże, s. 68.

[6] Tamże, s. 69.

[7] Tamże, s. 71.

[8] Wincenty Okoń,Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej, PWN Warszawa 1987, s. 288.

[9]  Krzysztof Kruszewski, Sztuka nauczania. Czynności nauczyciela, PWN Warszawa 1992, s. 171.

[10] Bohdan Dłużniewski, Metody aktywizujące w doskonaleniu zawodowym, WSiP Wrocław 1975, s. 47.

[11] Wincenty Okoń, Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej, PWN Warszawa 1987, s. 289.

[12] B. Dłużniewski, Metody..., op. cit. s.48.

[13] K. Kruszewski, Sztuka..., op. cit. s. 173. 

[14]    K. Pankowska, Edukacja przez dramę, WSiP Warszawa 1997, s. 7

[15]    K. Pankowska, Edukacja przez dramę, WSiP Warszawa 1997, s. 7

[16]    K. Pankowska, Edukacja ..., s. 30

[17]    K. Pankowska, Edukacja ..., s.30

[18]    K. Pankowska, Edukacja ..., WSiP Warszawa 1997, s. 8

[19]    B. Way, Drama w wychowaniu dzieci i młodzieży, WSiP Warszawa 1990, s. 9

[20]    K. Pankowska, Edukacja przez dramę, WSiP Warszawa 1997, s. 7

[21]    K. Pankowska, Edukacja ..., s. 7-8

[22]    K. Pankowska, Edukacja ..., s. 37

[23] E. Putkiewicz, M. Ruszczyńska-Schiller, Gry symulacyjne w szkole, WSiP Warszawa 1983, s.4

[24] E. Putkiewicz, M. Ruszczyńska-Schiller, Gry symulacyjne w szkole, WSiP Warszawa 1983, s. 26

[25] E. Putkiewicz, M. Ruszczyńska-Schiller, Gry symulacyjne w szkole, WSiP Warszawa 1983, s.20

[26] E. Putkiewicz, M. Ruszczyńska-Schiller, Gry symulacyjne w szkole, WSiP Warszawa 1983, s. 39

[27] E. Putkiewicz, M. Ruszczyńska-Schiller, Gry symulacyjne w szkole, WSiP Warszawa 1983, s.23

[28] E. Putkiewicz, M. Ruszczyńska-Schiller, Gry symulacyjne w szkole, WSiP Warszawa 1983, s. 58