Co to jest nieśmiałość?
Data dodania: 2004-02-12 08:10:32

Niniejsza publikacja poświęcona jest rozważaniom na temat nieśmiałości — na podstawie dostępnej literatury naukowej zajmę się wyjaśnieniem pojęcia nieśmiałości.
     W literaturze na temat nieśmiałości uderza różnorodność ujęć tego zjawiska. Jak się wydaje wynika to z braku jasnego określenia kryteriów leżących u podstaw definicji nieśmiałości, a większość autorów kładzie nacisk tylko na niektóre właściwości złożonej struktury tego pojęcia. Nieśmiałość nie może być, zatem jednoznacznie zdefiniowana.
     We wszystkich dostępnych publikacjach na temat nieśmiałości zaznacza się, że ujawnia się ona w sytuacjach kontaktu społecznego i wówczas, gdy jednostka ma wykonać pewne czynności w obecności innych ludzi. W sytuacjach takich osoby nieśmiałe czują się źle, są napięte, a ich zachowanie przybiera formy nienaturalne.
     Nieśmiałość ujmowana bywa dość często z punktu widzenia łatwo dostępnych obserwacji, zewnętrznych przejawów – nieśmiałość w aspekcie behawioralnym, przy czym za najistotniejszy z nich uważa się obniżenie poziomu działania osoby nieśmiałej, o ile działalność ta dokonuje się w obecności innych ludzi. Przedstawicielami takiego poglądu są między innymi Pierre Janet i Gabriela Judet.
     Pierre Janet (za B. Harwas – Napierała 1979 r.) ujmował nieśmiałość jako specyficzne zakłócenia przebiegu czynności celowych ujawniające się w działaniu w obecności świadków, przypisując je defektom woli. P. Janet reprezentował pogląd, "iż obecność innych ludzi, pochłaniając część uwagi jednostki działającej, nie pozwala jej skoncentrować się na wykonywanej czynności ze względu na wewnętrzny przymus zwracania uwagi na te osoby. Ucieczka od myśli o świadkach wymaga bowiem wysiłku woli, której osoba nieśmiała jest pozbawiona". P. Janet podkreśla, jak widzimy, znaczenie braków woli w mechanizmie funkcjonowania osób nieśmiałych w obecności innych ludzi, a więc – mówiąc językiem współczesnej psychologii – zakłóceń motywacji aktywności, zwracając zarazem uwagę na specyfikę percepcji swej sytuacji przez osoby nieśmiałe.
     Nieco pełniejszy opis mechanizmu warunkującego obniżenie poziomu sprawności działania jednostki nieśmiałej w obecności innych osób przedstawiła Gabriela Judet. Według niej obecność innych ludzi wyzwala u osób nieśmiałych emocje negatywne (lęk, wstyd), które mają swe źródło nie w rzeczywistym przebiegu czynności, ale w niedocenianiu siebie, w przewidywaniu z góry własnego niepowodzenia i zakładaniu kompromitacji wobec innych.
     G. Judet (za B. Harwas – Napierała 1979 r.) wyjaśniając mechanizm funkcjonowania osoby nieśmiałej wyróżniła trzy charakterystyczne cechy:

1. "włączenie, między rozpoczęciem a zakończeniem wykonywanej czynności, refleksji o sobie jako o sprawcy czynności,
2. obniżoną ocenę siebie jako podmiotu działającego,
3. zaniedbanie i dezorganizację rozpoczętej czynności, prowadzące do obniżenia poziomu działania jednostki".

     G. Judet, analizując zakłócenia czynności osób nieśmiałych w obecności świadków, zwraca uwagę na fakt, że w sytuacjach społecznych pojawia się u nich – w odróżnieniu od innych ludzi – tendencja do refleksji o sobie, która wiąże się z emocjami negatywnymi i dostrzega wpływ tych emocji na ich zachowanie – pojawia się tendencja do wycofania się oraz bierności.
     Nieśmiałość ujmuje się też jako "specyficzny typ postawy uczuciowej, lub jako skłonność do przeżywania lęku w sytuacjach społecznych lub nawet w momentach oczekiwania na nie".
     Taki punkt widzenia reprezentuje S. Gerstmann. Określa on nieśmiałość jako "rodzaj pewnej postawy emocjonalnej wykształconej pod wpływem rzeczywistych niepowodzeń, które sprawić mogą, iż jednostka zaczyna postępować ostrożnie oczekując i przewidując trudności na swej drodze do celu". Jednym z podstawowych czynników, które zdaniem autora zwiększają prawdopodobieństwo pojawienia się nieśmiałości są "braki pracy nad samym sobą związane z nieumiejętnością przezwyciężania reakcji onieśmielenia, gdy one wystąpią". Czynnik ten określa inaczej jako brak kontroli nad własnymi przeżyciami, wskazując również, że może przybrać on "dominującą postać subiektywnego obrazu własnych możliwości wobec oczekującej nas sytuacji. Wtedy przesadnie pomniejsza się faktycznie posiadane sprawności ..... i wyolbrzymia oczekujące nas trudności".
     Jak wynika z dotychczasowych zaprezentowanych teorii, rozmaicie ujmowano istotę...