Podstawowym celem nauczania ortografii jest wytworzenie u uczniów nawyku ortograficznego pisania, które powinno stać się czynnością automatyczną.
Poprawne wypowiadanie się w piśmie jest czynnością złożoną, na którą składa się poprawność ortograficzna, semantyczna, stylistyczna, kompozycyjna i gramatyczna. Tylko w pełni poprawny ortograficznie zapis może zapewnić jednoznaczne zrozumienie odczytywanego tekstu, jako że forma zapisu decyduje o znaczeniu utrwalonych w piśmie wyrazów i ich zespołów. Brak poprawności zapisu powoduje błędne zrozumienie tekstu, co najwidoczniej daje się stwierdzić w przypadku zapisu wyrazów o takim samym brzmieniu, a odmiennym znaczeniu, np. lód — lud, Bug — buk, morze — może, chart — hart itp.
Zadania wyznaczone programem nauczania w zakresie ortografii realizowane są dwoma drogami:
- w systematycznej nauce ortografii, dostosowanej do wymogu programu, obejmującej wyraźnie określony materiał ortograficzny i interpunkcyjny,
- w nauce okolicznościowej, tj. w związku z aktualnymi potrzebami wprowadzenia nowego zapisu, niezależnie od tego materiału. Nauczanie okolicznościowe tj. nauczanie okazjonalne, polega na wcześniejszym, niż to przewiduje program, wprowadzeniu niektórych zjawisk ortograficznych, a niezbędnym z uwagi na potrzebę opanowania umiejętności zapisu nowego, trudnego wyrażenia, zwrotu lub wyrazu.
- polecenie uzupełniania tekstu z lukami, całymi wyrazami, podanymi dodatkowo pod tekstem,
- polecenie uzupełnienia tekstu, zawierającego luki, wyrazami z innego tekstu,
- polecenie przepisania tekstu z podkreśleniem wyrazów, zawierających trudność ortograficzną,
- polecenie utworzenia wyrazów pokrewnych,
- polecenie utworzenia wyrazów o przeciwnym znaczeniu przez dodanie cząstki nie,
- polecenie utworzenia nowych wyrazów z wyrazu podanego,
- polecenie dobrania nazwy ogólnej do nazw szczegółowych,
- polecenie ułożenia własnego tekstu z zastosowaniem podanych wyrazów. Przepisywanie jest tą formą ćwiczeń ortograficznych, która najściślej wiąże się z ćwi-czeniami słownikowo — frazeologicznymi i syntaktycznymi. Pozostałe bazują na gotowym tekście, który służy bezpośrednio do pracy nad kształtowaniem umiejętności ortograficznych.
- tworzeniu wyrazów pochodnych,
- zestawianiu wyrazów pokrewnych,
- tworzeniu jednych części mowy od innych (przymiotników od rzeczowników, przymiotników od rzeczowników za pomocą przyrostka -owy, czasowników od rzeczowników)
- ćwiczeniu z synonimami
- pisaniu nie z rzeczownikami i przymiotnikami (wróg — nieprzyjaciel, słaby — niemocny),
- zestawianiu wyrazów rdzennie polskich z wyrazami obcego pochodzenia (posiedzenie — konferencja, spożycie — konsumpcja),
- wprowadzeniu zamiast formy rzeczownika w dopełniaczu synonimicznej formy przymiotnika (miłość matki — matczyna, toga sędziego — sędziowska),
- wprowadzeniu zamiast zwrotu z który lub kiedy synonimicznej formy imiesłowu (Uczeń, który dobrze wykonał pracę dostanie ocenę pozytywną.-Uczeń dobrze wykonujący pracę dostanie ocenę pozytywną.; Kiedy zawodnik dobiegł do mety uśmiechnął się radośnie.- Dobiegłszy do mety, zawodnik uśmiechnął się radośnie.)
- dobieraniu wyrazów o znaczeniu przeciwnym, w których również należy na miejsce wyrazu łatwego wprowadzić wyraz o zapisie ortograficznym trudnym (falisty — równy, spód — wierzch, przyjaciel — wróg),
- notowaniu trudnych wyrazów pod względem ortograficznym w słowniczkach ortogra-ficznych, tematycznych, frazeologicznych itp. Ćwiczenia ortograficzne wiążą się również z ćwiczeniami słownikowymi, polegają-cymi na uzupełnianiu tekstu opuszczonymi wyrazami. Uczniowie mogą je w sposób właściwy dopisać tylko na podstawie analizy treści pozostałych elementów wypowiedzi. Od stopnia zrozumienia znaczenia danego wyrazu zależy zastosowanie go w tekście i odwrotnie, od stopnia zrozumienia kontekstu zależy prawidłowe użycie tego lub innego wyrazu. Celowe są również ćwiczenia, w których uczniowie muszą dopisać spójniki, przyimki złożone. Poza celem ściśle ortograficznym mają one charakter ćwiczeń stylistycznych.
Ćwiczenia słownikowo — frazeologiczne i syntaktyczne nigdy nie są celem samym w sobie, pełnią funkcję usługową, toteż zajmować mogą tylko część lekcji i muszą być podpo-rządkowane jej tematowi. Ich sens sprowadza się do tego, aby wpływały one na wzbogacanie i usprawnienie języka dziecka oraz na kształtowanie nawyku ortograficznego. Wszystkim rodzajom ćwiczeń słownikowo — frazeologicznych towarzyszą bezpośrednio ćwiczenia orto-graficzne. Bez nich lekcja nie jest pełna i nie warunkuje poprawnego opanowania języka. Mogą one służyć do wprowadzania, utrwalania lub też sprawdzania stopnia opanowania ma-teriału ortograficznego.
Literatura:
J.Malendowicz, Nauczanie ortografii w klasach I-IV szkoły podstawowej, Warszawa, WSiP 1976
M.Nagajowa, Kształcenie języka ucznia w szkole podstawowej, Warszawa, WSiP 1985
W.Skrzypiec, Ćwiczenia gramatyczno — ortograficzne i stylistyczne w klasach I-III, Warsza-wa, WSiP 1992
R. Więckowski, Ćwiczenia słownikowo — frazeologiczne i syntaktyczne w klasach początko-wych, Warszawa, WSiP 1985
Renata Kochanek
Łowicz
Do ćwiczeń służących opanowaniu ortografii i interpunkcji zaliczamy ćwiczenia «czysto» ortograficzne oraz ćwiczenia «kombinowane»: ortograficzno — słownikowe, ortograficzno — stylistyczne, ortograficzno — gramatyczne.
Ćwiczenia ortograficzno — słownikowe stanowią niezbędną grupę ćwiczeń zwłaszcza przy opracowywaniu materiału ortograficznego opartego na zasadzie morfologicznej, kiedy trudny zapis wyjaśnić można dobrze różnymi formami fleksyjnymi tego samego wyrazu lub różnymi wyrazami z jednej jego rodziny. Przygotowanie do posługiwania się teorią i praktyką ortograficzną powinno mieć miejsce już w klasach nauczania zintegrowanego, ułatwia to bowiem orientacje w materiale językowym i unikniecie błędów w zapisie.
Poprawność ortograficzną, warunkującą ogólną poprawność wypowiadania się w piśmie, osiąga się pełniej i dokładniej przez powiązania ćwiczeń ortograficznych z innymi rodzajami ćwiczeń w pisaniu, tj. ćwiczeniami słownikowo — frazeologicznymi, gramatycznymi, stylistycznymi.
Wśród ćwiczeń ortograficznych wyróżniamy cztery rodzaje ćwiczeń w pisaniu: przepisywanie, pisanie z pamięci (wzrokowe), pisanie ze słuchu, pisanie z komentowaniem.
Przepisywanie jest najczęściej stosowaną formą, jednakże powinno mu towarzyszyć dodatkowe polecenie, które zmusi ucznia na zwrócenie uwagi na problem ortograficzny tkwiący w przepisywanym tekście.
Do poleceń dodatkowych, jakie można dawać przy przepisywaniu, należą:
Jeżeli z każdego ćwiczenia słownikowo — frazeologicznego przeprowadzonego w kla-sie uczniowie przyswoją choć kilka trudniejszych wyrazów, jeżeli powtórzą znane reguły ortograficzne, to nie będzie niespodzianek w zakresie ortografii. Tylko wtedy nauka ortografii ma cel jeśli dzieci piszą wyrazy zgodnie z określonymi regułami ortograficznymi.
Nauka ortografii jest wtedy bardziej celowa, kiedy jest systemem ćwiczeń ściśle ze-spolonych z pisaniem jako środkiem samodzielnego wypowiadania myśli.
Powyższe zagadnienie nabiera specjalnej wagi w klasach niższych, gdzie musimy uprzedzać możliwość popełniania błędów. Ćwiczenia słownikowo — frazeologiczne będą stwarzały doskonałą okazję do zapobiegania błędom ortograficznym. I te okazje należy skwa-pliwie wykorzystywać.
Dzieci zgłosiły kilka wyrażeń, które nauczyciel zapisał na tablicy, przepisują je, pod-kreślają trudniejsze wyrazy, zwracają uwagę na ich pisownię, tworzą wyrazy pokrewne, przy-pominają zasady ortograficzne.
Gdy materiał słownikowy jest trudniejszy pod względem ortograficznym, można przeprowadzić pisanie z pamięci, pisanie z komentowaniem itp.
Wprowadzając nowy wyraz nauczyciel powinien zapisać go na tablicy. W ten sposób uczniowie poznają nie tylko znaczenie, ale i poprawną formę jego zapisu. Nawet wtedy, gdy nauczyciel wyjaśnia nowy wyraz ustnie i nie zachodzi potrzeba natychmiastowego jego pisa-nia, należy wyjaśniony wyraz lub zwrot napisać na tablicy, jeżeli forma jego zapisu może budzić wątpliwości ortograficzne.
W ortografii polskiej istnieje wiele zapisów opartych na zasadzie historycznej i kon-wencjonalnej, które uczeń winien zapamiętać. Gdy natomiast treść wyrazów nie będzie zro-zumiała, wówczas niejasny będzie zakres użycia ich w zdaniu oraz trudna do ustalenia forma zapisu.
Prawie wszystkie typy ćwiczeń słownikowych wiążą się z nauczaniem ortografii, po-nieważ każdy typ ćwiczenia wprowadza nowe wyrazy, które powinny być utrwalone pod względem ortograficznym. Szczególnie silny związek między ćwiczeniami ortograficznymi a słownikowymi zachodzi w grupie ćwiczeń polegających na:
Powrót | Do góry
, aby dodać komentarz.