Wędrówka po Tatrach, jako propozycja terenowego nauczania.

Wycieczki szkolne są jedną z ważniejszych form organizacyjnych procesu dydaktycznego i wychowawczego. Zdaniem wielu, są cennym uzupełnieniem, a wręcz ukoronowaniem całego procesu, gdyż pozwalają na pełniejsze realizowanie założeń programowych, zwłaszcza geografii, oraz integrują treści objęte programem nauczania. WĘDRÓWKA PO TATRACH, JAKO PROPOZYCJA TERENOWEGO NAUCZANIA ELEMENTÓW GEOLOGII I GEOMORFOLOGII


Wycieczki szkolne są jedną z ważniejszych form organizacyjnych procesu dydaktycznego i wychowawczego. Zdaniem wielu, są cennym uzupełnieniem, a wręcz ukoronowaniem całego procesu, gdyż pozwalają na pełniejsze realizowanie założeń programowych, zwłaszcza geografii, oraz integrują treści objęte programem nauczania.

Uczniowie w wyniku udziału w wycieczce:
— szybciej przyswajają materiał programowy, trwalej i łatwiej zapamiętują
— mają możliwość bezpośredniej obserwacji procesów i zjawisk w naturalnych warunkach
— konfrontują teoretyczną wiedzę z rzeczywistością
— uczą się praktycznego zastosowania zdobytej wiedzy
— kształcą umiejętności postrzegania i wnioskowania

Oprócz walorów dydaktycznych, jakie niesie ze sobą wycieczka, pozwala ona na:
— integrację grupy
— kształtowanie sprawności, dyscypliny i współpracy w grupie
— kształtowanie indywidualnych cech osobowości uczniów
— przeżywanie estetyczne walorów krajobrazu
— uwrażliwianie na ochronę środowiska

Ważnym więc zadaniem szkoły jest organizacja wycieczek i zachęcanie uczniów do
brania w nich udziału, aby w ten sposób także wdrażać młodzież do wykorzystywania wolnego czasu na czynny wypoczynek. Ta umiejętność właściwie wykształcona w latach szkolnych, okazuje się bardzo przydatna w wieku późniejszym.

Prowadzenie nauczania w terenie jest bardzo trudne i wymaga starannego przygotowania zarówno nauczyciela, jak i ucznia. Nie jest to możliwe bez właściwego ustalenia programu wycieczek, które staram się dostosować do treści nauczania oraz wieku i zainteresowań uczniów.

Ponieważ jestem pasjonatką górskich wędrówek, staram się tą pasję zaszczepić swoim uczniom. Poniżej przedstawiam jedną z uzupełniających form nauczania w terenie, niestety skierowaną nie do wszystkich uczniów — kilkudniowy wyjazd w Tatry.
Jest to ciekawa propozycja przeznaczona dla niewielkiej grupy zainteresowanych, sprawnych fizycznie uczniów klas licealnych.
W czasie górskich wędrówek zobowiązani jesteśmy korzystać z opieki wykwalifikowanego przewodnika tatrzańskiego.


DZIEŃ 1 TATRZAŃSKI KRAS
Trasa: Kiry– Dolina Kościeliska– hala Ornak

Zagadnienia: kras podziemny i powierzchniowy, polodowcowy charakter górnej części doliny

 dolna część doliny wycięta w skałach osadowych, zawdzięcza swą rzeźbę erozji rzecznej. Mijając kolejne rozszerzenia doliny– polany(Wyżnia Kira Miętusia, Stare Kościeliska, Pisana, Smytnia) i przewężenia– bramy (Kantaka, Kraszewskiego)obserwujemy efekt różnej odporności skał na wietrzenie i erozję.
 Lodowe Źródło–wywierzysko, woda o temp. 4,30C wypływa z kanałów krasowych masywu Organów oraz Czerwonych Wierchów i odpływa po powierzchni w trzy różne strony
 Jaskinia Mroźna– powstała przez rozmycie pochylonej szczeliny skalnej wzdłuż uskoku tektonicznego przecinającego masyw Organów; na ścianach: stalaktyty, stalagmity, mleko wapienne;
 turnie: Saturn, Ratusz, Raptawicka Turnia- masywne, odporne wapienie jury i kredy
 Wąwóz Kraków– gardziel skalna, w stokach wąwozu liczne jaskinie; w dolnej części wąwozu wejście do Smoczej Jamy– niewielka, dwuwylotowa jaskinia powstała w pochyłej szczelinie wypłukanej przez wodę, odcinek dawnego korytarza podziemnego potoku
 spod Skały Pisanej– wywierzysko; wypływ z Jaskini pod Pisaną
 Jaskinia Raptawicka– dwuczłonowa komora
 Jaskinia Mylna– poziomo rozwinięty labirynt korytarzy, który powstał w miejscach rozmycia międzywarstwowych pęknięć przez dawny Potok Kościeliski
 Smreczyński Staw– jezioro śródmorenowe; powstał w zagłębieniu między wałami moren bocznych lodowców spływających z dolin: Pyszniańskiej i Smreczyńskiej
 Mała Polana Ornaczańska — górna część Doliny Kościeliskiej– dolina polodowcowa, skały zamykające ją od południa należą do krystalicznego masywu Tatr.


DZIEŃ 2 NA GIEWONT
Trasa: Dolina Małej Łąki– Kondracka Przełęcz– Giewont– stoki Małego Giewontu– Przełęcz w Grzybowcu– Dolina Strążyska

Zagadnienia: płaszczowinowa budowa wierchowej części Tatr, polodowcowa rzeźba obszarów wapiennych

 Dolina Małej Łąki– w swej dolnej części nie została przeobrażona przez lodowiec– wyraźna dolina V-kształtna, pogłębiona o ok. 35 m przez wody spływające z lodowca; przy ścieżce w górę doliny– duże, obtoczone głazy wapienne, część z nich nosi wyraźne ślady procesów krasowych: żłobki i zagłębienia; po obu stronach doliny– wyraźnie widoczne wały moren bocznych
 Wielka Polana Małołącka– powstała na kilku stożkach napływowych, które zasypały dawne jezioro polodowcowe, spiętrzone przez moreny czołowe, okalające polanę od północy
 Stoki Małego Giewontu– występują tu skały wierchowe dwu: płaszczowin Czerwonych Wierchów i Giewontu. Na stokach Małego Giewontu przebiega strefa nasunięcia płaszczowiny Giewontu na płaszczowinę czerwonych Wierchów. Skały płaszczowiny Giewontu budują górną część Małego Giewontu, Giewont oraz szczytową część Kopy Kondrackiej.
 Kotły Wyżniej i Niżniej Świstówki– kotły polodowcowe powstałe przez przemodelowanie przez lodowiec wcześniejszych zapadlisk krasowych, widoczny i wyraźny U-kształtny przekrój doliny
 Kondracka Przełęcz– silnie sprasowane i pofałdowane gnejsy i łupki, należące do płaszczowiny Giewontu.
 idąc w kierunku Giewontu„przecinamy” kolejno coraz młodsze warstwy skał, śledząc cały profil geologiczny warstw od dolnego triasu po górną jurę
 Giewont– zbudowany z masywnych wapieni górnej jury. Warstwy tych wapieni są stromo pochylone ku północy i tworzą 600-metrową ścianę ku Dolinie Strążyskiej.
 na linii żlebu z przełęczy Bacuch przekraczamy kontakt skał wierchowych i reglowych. Jest to powierzchnia nasunięcia płaszczowiny reglowej na płaszczowinę Giewontu
 Polana Strążyska– stąd Doliną Strążyską dochodzimy do jej wylotu


DZIEŃ 3 TATRY WYSOKIE
Trasa: Zakopane– Poronin– Bukowina Tatrzańska– Głodówka– Palenica Białczańska– Dolina Rybiego Potoku– Morskie Oko– Czarny Staw pod Rysami

Zagadnienia: budowa wschodniej części Tatr Wysokich, flisz podhalański, rzeźba polodowcowa granitowej części Tatr

 Od Poronina w stronę Bukowiny Tatrzańskiej w dolinę Porońca- na brzegach i w dnie potoku dobrze widoczne, prawie poziome warstwy łupków ilastych i piaskowców fliszu
 Polana Głodówka– piękna panorama tatr, dominują w niej szczyty tatr Wysokich, widoczne także Tatry Bielskie i Zachodnie
 Wodogrzmoty Mickiewicza– wodospady tworzy potok Roztoka, wypływający z Doliny Roztoki. Jest to dolina zawieszona.
 Wanta– wspaniały widok na Dolinę Białej Wody, klasyczny przykład doliny U-kształtnej, poszerzonej i pogłębionej przez lodowiec o kilkadziesiąt metrów- w głębi zamkniętą Gerlachem.
 Za Włosienicą bezleśna przestrzeń u wylotu lawinowego żlebu schodzącego z Opalonego Wierchu
 Morskie Oko– wypełnia dno misy skalnej pochodzenia polodowcowego, wydłużonej w kierunku spływania lodowca. Od północy zamknięta ryglem, na którym znajduje się morena czołowa. Na wale moreny schronisko
 w otoczeniu Morskiego Oka: żleby, stożki piargowe, turnie (Mnich), 190-metrowy próg skalny kotła Czarnego Stawu
 z Morskiego Oka nad Czarny Staw– liczne wygłady lodowcowe i lustra tektoniczne na ścieżce i obok niej
 Czarny Staw– jezioro wypełniające najbardziej klasyczny w Tatrach kocioł polodowcowy– misa Morskiego Oka, kocioł Czarnego Stawu i położony wyżej Kocioł pod Rysami to przykład schodowego układu karów lodowcowych, związane z coraz wyższym położeniem granicy wiecznego śniegu w plejstocenie
 pod ścianami Mięguszowieckich Szczytów– 200-metrowe stożki piargowe
 powrót do Morskiego Oka


DZIEŃ 4 TATRY WYSOKIE
Trasa: Kuźnice- Hala Gąsienicowa– Czarny Staw Gąsienicowy– przełęcz Zawrat– Dolina Pięciu Stawów Polskich– Dolina Roztoki– wodospad Siklawa– Wodogrzmoty Mickiewicza– Palenica Białczańska

Zagadnienia: skały brzeżnej części masywu granitowego tatr, rzeźba polodowcowa Tatr Wysokich

 z Hali Gąsienicowej w stronę Czarnego Stawu Gąsienicowego– przechodząc pod stokami Małego Kościelca na ścieżce i obok niej wielkie bloki granitowe. Występujące tu skały są charakterystyczne dla strefy brzeżnej masywu granitowego Tatr. Granity tej okolicy różnią się od typowego granitu tatrzańskiego. Obok kwarcu, biotytu i białych skaleni, występują tu skalenie różowe, często w postaci dużych kryształów.
 patrząc na zachodnie stoki Żółtej Turni widoczny charakterystyczny ząb skalny z piaskowców kwarcytowych. Skały te leżą bezpośrednio na granitach. Jest tu zatem granica między skałami masywu granitowego a skałami osadowymi pokrywającymi masyw.
 Czarny Staw Gąsienicowy– typowe jezioro karowe, zamknięte ryglem nadbudowanym moreną. Stąd widoczne powierzchnie ciosowe Kościelca.
 Kocioł polodowcowy Zmarzłego Stawu– do późnego lata pod lodem, od góry zasypywany skałami piargów spod Zawratu
 Pod ścianami Kozich Wierchów– kocioł tworzący Kozią Dolinkę. Po raz drugi widzimy więc piętrowe ułożenie kotłów polodowcowych
 Zawrat– przełęcz w strefie uskoku, stąd piękny widok na dolinę Pięciu Stawów Polskich
 Zadni Staw– najwyżej położone jezioro Polski, tuż niżej Wole Oko– szósty staw w tej dolinie
 Czarny Staw– zajmuje kocioł polodowcowy obramowany moreną czołową, która oddziela go od najniższego poziomu doliny, w której znajduje się Wielki Staw
 nieco powyżej Mały Staw i Przedni Staw, również wypełniające misę polodowcową
 stromy, wygładzony próg pomiędzy Doliną Pięciu Stawów Polskich a Doliną Roztoki. W tej części doliny– barańce (mutony), największe z nich to Wyżnia i Niżnia Kopa, mniejsze po obu stronach ścieżki
 Siklawa– największy wodospad Tatr,
 w kierunku Doliny Roztoki ścieżka prowadzi po wygładach lodowcowych, miejscami widoczne rysy lodowcowe, wskazujące kierunek przesuwania się lodowca
 Dolina Roztoki– typowa U-kształtna dolina lodowcowa, dno pokryte materiałem polodowcowym,
 Wodogrzmoty Mickiewicza– wyszlifowane obłe kształty powierzchni tworzących próg doliny, z którego potok Roztoka opada trzema wodospadami
 Palenica Białczańska

Podana propozycja nie jest kompleksowym opisem szlaków.


BIBLIOGRAFIA:
Łobożewicz T. (red.), Krajoznawstwo i turystyka w szkole, WSiP, Warszawa 1990
Nyka J., Tatry Polskie, Trawers, Warszawa, 1995
Bac-Moszaszwili M., Gąsienica Szostak M., Tatry Polskie, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1990


opracowała:

Aleksandra Pietkiewicz-Freitag
nauczyciel geografii
Liceum Ogólnokształcącego
im. Filomatów Chojnickich w Chojnicach