Marzeniem ogromnej większości ludzi jest posiadanie rodziny szczęśliwej, kochającej, trwałej, dającej poczucie bezpieczeństwa i oparcie w sytuacjach niepowodzeń. Przeważnie jednak w zderzeniu z codzienną rzeczywistością romantyczne marzenia ulegają korekcie, nierzadko szarzeją.

WiÄ™kszość rodzin zachowuje trwaÅ‚ość, pomyÅ›lnie przechodzi kolejne fazy, różnorakie trudnoÅ›ci i kryzysy. Znaczny odsetek rodzin nie speÅ‚nia jednak funkcji wychowawczo opiekuÅ„czych wzglÄ™dem dzieci. Skutkuje to z reguÅ‚y zaburzeniami psychiki i rozwoju dzieci. Za nieudane życie rodzinne dzieci pÅ‚acÄ… wysokÄ… cenÄ™, nawet wtedy, gdy same siÄ™ do niego nie przyczyniÅ‚y. Zaburzenie życia rodzinnego szczególnie silnie, boleÅ›nie, degradujÄ…co wpÅ‚ywajÄ… na psychikÄ™ dziecka, mniej przecież odpornych na sytuacje trudne, majÄ…cych mniejsze szanse i umiejÄ™tnoÅ›ci zmiany tego, co doskwiera i rani.

PRZEMOC FIZYCZNA

Przemoc jest zjawiskiem maÅ‚o poznanym przez naukÄ™, choć istniejÄ…cym od zarania dziejów ludzkoÅ›ci. W Polsce „zespóÅ‚ dziecka maltretowanego” praktycznie nie istnieje, ponieważ nie jest objÄ™ty medycznÄ… klasyfikacjÄ… podstawowÄ…. O istnieniu przemocy wobec dzieci wnioskuje siÄ™ na podstawie doniesieÅ„ praktyków, statystyk sÄ…dowych lub szpitalnych oraz nielicznych badaÅ„. WedÅ‚ug badaÅ„ okoÅ‚o 84% - 97% rodziców stosuje kary fizyczne wobec swoich dzieci w jakimÅ› momencie ich życia. Wlicza siÄ™ w to zarówno klapsy jak i dotkliwe pobicie kijem czy pasem. Klapsy lub spoliczkowanie stosuje okoÅ‚o 62% matek i 53% ojców, a bicie różnymi przedmiotami okoÅ‚o 16% matek i 9% ojców. Ofiarami agresji sÄ… częściej chÅ‚opcy niż dziewczÄ™ta. Przewaga chÅ‚opców jako ofiar przemocy wiąże siÄ™ ze zjawiskiem tzw. „iskry zapalnej”, czyli czynnika bezpoÅ›redniego wywoÅ‚ujÄ…cego akt przemocy. ChÅ‚opcy częściej niż dziewczÄ™ta sprawiajÄ… trudnoÅ›ci wychowawcze i ich zachowanie częściej wyzwala lub potÄ™guje agresjÄ™ rodziców. DrugÄ… pod wzglÄ™dem liczebnoÅ›ci grupÄ™ stanowiÄ… dzieci w wieku 0 – 6 lat, narażone na skutki przemocy ze wzglÄ™du na znikomÄ… możliwość obrony czy ucieczki. Karanie jest zwiÄ…zane z wiekiem dziecka i jego rodzica. Natężenie kary jest silniejsze w stosunku do dzieci maÅ‚ych, mÅ‚odsi rodzice majÄ… również wiÄ™kszÄ… skÅ‚onność do stosowania surowszych kar niż rodzice starsi. WedÅ‚ug badaczy niemieckich Engfera i Schneewinda kolejność urodzenia dzieci ma zwiÄ…zek z czÄ™stotliwoÅ›ciÄ… karania – dzieci najstarsze i najmÅ‚odsze z rodzeÅ„stwa oraz jedynacy sÄ… karani rzadziej niż pozostali.

W Polsce na uwagÄ™ zasÅ‚ugujÄ… badania A. Piekarskiej^[1], które dotyczÄ… pomiaru czÄ™stoÅ›ci trzech form agresywnych zachowaÅ„ rodziców wobec dzieci: agresji sÅ‚ownej, fizycznej, symbolicznej. Najpopularniejszymi przejawami agresji okazujÄ… siÄ™: „klapsy”, „bicie rÄ™kÄ…”, „bicie na oÅ›lep”, „bicie pięściami”, „obezwÅ‚adnianie”, „kopanie dziecka”.

Stosowanie agresji symbolicznej, przez którÄ… autorka badaÅ„ rozumie stosowanie surowych kar i szczególnie wymyÅ›lnych sposobów karania tj. „ograniczania ruchów i swobody dziecka”, „wyrzucanie dziecka z domu”, „pozbawienie jedzenia czy miejsca do spania” – deklaruje ok. 25% badanych rodziców.

WedÅ‚ug A. Piekarskiej w Polsce ponad 60% rodziców stosuje dotkliwe kary fizyczne. Najczęściej wymieniane objawy przemocy fizycznej to:

• Siniaki, Å›lady uderzeÅ„
• Åšlady oparzeÅ„
• Rany twarzy i gÅ‚owy
• Rany w różnych fazach gojenia siÄ™
• PowtarzajÄ…ce siÄ™ zÅ‚amania, zwichniÄ™cia
• Opuchlizny
• LÄ™k dziecka przed rozbieraniem siÄ™ na lekcjach kultury fizycznej
• LÄ™k przed dotkniÄ™ciem, kulenie siÄ™, uniki
• LÄ™k przed powrotem do domu
• Nadmierna agresywność dziecka lub nadmierna apatia

Konsekwencje bezpośreniej przemocy fizycznej:

Somatyczne:

- objawy specyficzne:

• zgon jako rezultat pobicia
• kalectwo
• mnogie zÅ‚amania o różnym stopniu gojenia siÄ™
• krwawe wylewy, rany w różnych fazach gojenia siÄ™
• wybite zÄ™by
• wyrwane wÅ‚osy
• Å›lady uderzeÅ„ pasem, oparzeÅ„ papierosem, szczypania, wiÄ…zania, duszenia, ugryzieÅ„ przez czÅ‚owieka
• obrażenia narzÄ…dów wewnÄ™trznych

- objawy niespecyficzne

• brak reakcji na ból w rezultacie dÅ‚ugotrwaÅ‚ej przemocy fizycznej
• nietrzymanie kaÅ‚u i moczu

Poznawcze, emocjonalne i behawioralne bezpośrednie skutki przemocy fizycznej:

• Zachowania agresywne w stosunku do innych lub siebie
• Ucieczki w Å›wiat fantazji
• Brak reakcji na pÅ‚acz innych dzieci
• Zaniżona samoocena
• MaÅ‚e poczucie wÅ‚asnej wartoÅ›ci
• Odrzucanie siebie, brak akceptacji wÅ‚asnej osoby
• Poczucie alienacji – zagubienia, osamotnienia, bezsensu, bezradnoÅ›ci, samowyobcowania
• Brak przynależnoÅ›ci  do osób bliskich
• Poczucie krzywdy
• Poczucie winy
• Koszmary nocne
• Zaburzenia koncentracji uwagi, pamiÄ™ci
• CaÅ‚kowita ulegÅ‚ość i podporzÄ…dkowanie siÄ™
• GwaÅ‚towny unik (kulenie siÄ™) w odpowiedzi na próbÄ™ dotkniÄ™cia lub pogÅ‚askania
• Egocentryzm
• LÄ™ki i depresja
• SÅ‚aby kontakt z otoczeniem

Odległe, somatyczne konsekwencje przemocy fizycznej:

• Choroby somatyczne
• TrwaÅ‚e uszkodzenia narzÄ…dów wewnÄ™trznych
• Organiczne uszkodzenie mózgu
• TrwaÅ‚e kalectwo fizyczne
• StaÅ‚e napiÄ™cie mięśni ciaÅ‚a: drżenie rÄ…k, tiki

Odległe poznawcze, emocjonalne, behawioralne konsekwencje przemocy fizycznej:

• Poczucie winy jako cecha osobowoÅ›ci
• Niska samoocena
• Duża potrzeba kontrolowania wszystkiego
• Stosowanie przemocy wobec innych
• MaÅ‚e poczucie wÅ‚asnej wartoÅ›ci

PRZEMOC EMOCJONALNA

Psychiczne znÄ™canie siÄ™ nad drugÄ… osobÄ…, szczególnie dzieckiem można nazwać „morderstwem duszy”. Szkody wyrzÄ…dzone tÄ… metodÄ… przemocy sÄ… niewymierzalne. ZnÄ™canie psychiczne jest nieuchwytnÄ… formÄ… zÅ‚ego traktowania. Nie pozostawia widocznych Å›ladów lecz pozostawia urazy w psychice drÄ™czonego dziecka na dÅ‚ugie lata jeÅ›li nie na caÅ‚e życie, a jednoczeÅ›nie może być  niezauważona nawet przez wnikliwego obserwatora.

„Przemoc psychiczna to poniżanie i upokarzanie, odrzucenie, pozbawienie dziecka osobistej mocy, co jest szczególnie dotkliwe. Powoduje brak chÄ™ci podejmowania jakichkolwiek dziaÅ‚aÅ„, jest również punktem wyjÅ›cia w kierunku wyuczonej bezradnoÅ›ci.”^[2] W przypadku przemocy emocjonalnej dążeniem sprawcy jest ubezwÅ‚asnowolnienie dziecka, uniemożliwienie obrony wÅ‚asnej. Tego typu znÄ™caniu towarzyszy czÄ™sto przemoc fizyczna, seksualna, a także zaniedbania.

Każde upokorzenie dziecka jest formą przemocy emocjonalnej. Wymieniane przez badaczy charakterystyczne objawy przemocy emocjonalnej przedstawiają się następująco

1. zaburzenia mowy
2. dolegliwoÅ›ci psychosomatyczne (bóle brzucha, bóle gÅ‚owy, mdÅ‚oÅ›ci, wymioty”
3. moczenie i zanieczyszczenie siÄ™ bez powodów medycznych
4. brak poczucia pewności siebie
5. wycofanie i depresja
6. zachowania destrukcyjne
7. nadmierne podporzÄ…dkowanie siÄ™ dorosÅ‚ym, czÄ™ste kÅ‚amstwa, nieadekwatny lÄ™k przed konsekwencjami różnych dziaÅ‚aÅ„
8. lęk przed porażką

Bezpośrednie somatyczne konsekwencje przemocy emocjonalnej:

• nietrzymanie moczu i kaÅ‚u
• wymioty
• bóle w okolicy serca
• bóle mięśni
• bóle żoÅ‚Ä…dkowe
• nadmierna potliwość
• nawracajÄ…ce bóle gÅ‚owy i staÅ‚e zawroty gÅ‚owy
• biegunka

Bezpośrednie konsekwencje poznawcze, emocjonalne i behawioralne przemocy emocjonalnej:

• kÅ‚opoty z kontrolÄ… emocji
• poczucie alienacji: bezsensu, anomii, bezradnoÅ›ci, samowyobcowania, osamotnienia
• fobie
• zaburzenia snu
• poczucie krzywdy i winy
• ucieczki
• problemy szkolne
• nerwice i lÄ™ki
• zachowania agresywne w stosunku do...