Publiczne Gimnazjum w Komarowie-Osadzie
Postawy młodzieży wobec osób niepełnosprawnych
Postawy wobec osób niepełnosprawnych mogą ulegać zmianom, więc można je kształtować już od najwcześniejszego dzieciństwa.„Ostateczny efekt będzie zależał od tego na ile ten proces będzie świadomie kontrolowany przez działania wychowawcze, a na ile będzie on rezultatem niezamierzonych i niekontrolowanych oddziaływań socjalizacyjnych”. Przede wszystkim działania socjopedagogiczne ukierunkowane są na przekształcanie postaw wobec osób niepełnosprawnych i kalectwa. Powinny być one realizowane jednocześnie w dwóch płaszczyznach:
a) edukacyjnej
b) interakcji integracyjnej
Jeśli chodzi o płaszczyznę edukacyjną w niej najistotniejsze jest upowszechnianie racjonalnej wiedzy o inności. Zwiększenie wiedzy o możliwościach, potrzebach i ograniczeniach jednostek niepełnosprawnych nie tylko pomaga to w kształtowaniu właściwego ich obrazu, ale także ułatwia zachowanie się innych osób w kontakcie z nimi. Informacje tego typu ułatwiają naturalny, pozbawiony napięć stosunek do tych osób oraz zmniejszają, a nawet usuwają lęk i obawy przed kontaktami z nimi.
Oprócz upowszechnienia racjonalnej wiedzy należy równocześnie eliminować przesądy oraz stereotypy oparte na wiedzy irracjonalnej. Stereotypy dotyczące osób niepełnosprawnych z reguły mają wymiar negatywny, dlatego należy je eliminować. Aby kształtować postawy pozytywne należy upowszechniać prawidłową koncepcję, prawidłowy obraz człowieka niepełnosprawnego, odrzucać uprzedzenia, stereotypowe sądy, które rzadko mają coś wspólnego z rzeczywistością, przyjąć indywidualne podejście do osób niepełnosprawnych jako ludzi, których łączą z wszystkimi innymi podstawowe cechy wspólne, którzy reagują, funkcjonują w podobny sposób jak większość pomimo trudności, przeszkód wynikających z niepełnosprawności, mają duże możliwości rozwoju, którzy potrzebują i zrozumienia i życzliwego traktowania przez społeczeństwo oraz stwarzania takich warunków na każdej płaszczyźnie życia by mogli bez przeszkód zaspokajać swoje i realizować swoje potrzeby a także rozwijać się. Zatem na płaszczyźnie edukacyjnej muszą zostać wypracowane techniki upowszechniania wiedzy o inwalidztwie w ramach różnych form oddziaływań edukacyjnych. Te oddziaływania są niezbędne do kreowania sposobów myślenia przyszłości i staną się one podstawą kulturowych wzorów przekazywanych przez wychowanie rodzinne i szkolne.
Druga płaszczyzna działań służących przekształcaniu wobec kalectwa i osób niepełnosprawnych wiąże się z koniecznością interakcji integracyjnych. Częste kontakty z niepełnosprawnymi umożliwiają konfrontację i porównanie uprzedzeń z własnymi doświadczeniami społecznymi. Im szerszy jest zakres ról, w których występują ludzie niepełnosprawni w tych interakcjach, tym większe prawdopodobieństwo eliminowania przesądów i nietolerancji. Oprócz tego znaczącym dla kształtowania się postaw społecznych jest stopień samodzielności osób niepełnosprawnych i poziom ich niezależności. Niezależność można rozumieć jako autonomiczną samodzielność jednostki, demonstrowaną inicjatywą i swobodą działania. Podstawą tak rozumianej niezależności, jest przede wszystkim poczucie bezpieczeństwa, warunkujące osiągany przez jednostkę poziom przystosowania społecznego. Poczucie bezpieczeństwa doznaje tylko ta jednostka niepełnosprawna, która czuję, że jest obiektywnie, krytycznie, a przy tym i życzliwie oceniana przez swe otoczenie społeczne, zwłaszcza najbliższych.
Warto też podkreślić, że osoby niepełnosprawne mają często niską samoocenę i to ma też wpływ na kształtowanie się relacji między ludźmi niepełnosprawnymi a pełnosprawnymi. Wiele wyników badań wskazuje na występowanie pewniej części zależności: samoocena osoby niepełnosprawnej, zależnie od tego czy jest zaniżona, adekwatna, czy zawyżona, ma wpływ na postawy otoczenia wobec tych osób. Szczególnie ważną rolę w kształtowaniu postaw, w tym również przekazywaniu stereotypów sądów o jednostkach z odchyleniami od normy odgrywa praktyka wychowawcza dzieci i młodzieży. Ważną rolę w tym zakresie spełnia tez literatura, sztuka, a szczególnie telewizja, prasa i radio, gdyż te środki masowego przekazu mają ogromny wpływ na kształtowanie opinii i emocjonalnych postaw wobec osób niepełnosprawnych.
Uogólniając, można stwierdzić, że skuteczne kształtowanie pozytywnych postaw wobec jednostek niepełnosprawnych uwarunkowane jest:
- ·wytwarzaniem prawidłowej koncepcji człowieka niepełnosprawnego zawierającej pozytywne przekonania o osobach niepełnosprawnych, pozytywną ocenę ich wartości, akceptację rozszerzonych standardów zmniejszających, a nawet likwidujących dystans psychologiczny między osobami spranymi i niepełnosprawnymi.
- ·emocjonalnym pozytywnym wzmacnianiu obrazu człowieka niepełnosprawnego
- ·uniezależnieniem wartości człowieka od jego sprawności biologicznej.
- ·zwiększeniem wiedzy o możliwościach i potrzebach osób niepełnosprawnych oraz sposobach ich zaspokajania i zachowania się wobec nich.
- ·usuwaniem przykrych napięć, lęku i obaw powstających w związku z percepcją uszkodzonego ciała i antycypacją trudności w kontaktach z osobami niepełnosprawnymi
- ·kształceniem ogólnych pozytywnych postaw prospołecznych oraz tolerancji i akceptacji odmienności.
- ·poruszanie problemów na tematy zdrowotne, rozwojowe i przystosowawcze osób niepełnosprawnych w środkach masowego przekazu.
- ·Upowszechnienie filmów fabularnych i dokumentalnych ukazujących życie, problemy osobiste, szkolne i zawodowe ludzi niepełnosprawnych.
- ·Pokazywanie osób niepełnosprawnych w rolach zwykłych ludzi.
Problem kształtowania pozytywnych postaw w stosunku do osób niepełnosprawnych i przyznawania im właściwego, należnego miejsca w społeczeństwie, nabiera szczególnego znaczenia w sytuacji intensywnych działań prointegracyjnych.
Zrealizowane do tej pory badania wykazały, że chociaż obecnie możemy mówić o pewnej otwartości naszego społeczeństwa na przyjmowanie i włączanie niepełnosprawnych do normalnego funkcjonowania w grupach i instytucjach na równi z pełnosprawnymi, to jednak całkowita akceptacja rozwiązań integracyjnych jest zróżnicowana ze względu na rodzaj niepełnosprawności jak i sferę życia. Największa akceptacją cieszyło się wspólne uczestnictwo w życiu kulturalnym oraz zajęcia w wolnym czasie, najrzadziej zaś akceptowano możliwość wspólnej pracy oraz tworzenia szkół integracyjnych. Obserwacje te, na pewno w wielu przypadkach uzasadnione, świadczą o konieczności szerszego propagowania w naszym społeczeństwie potrzeby tworzenia przedszkoli i szkół integracyjnych.
Czynniki kształtujące zarówno postawy osób zdrowych wobec niepełnosprawnych, jak też postawy tych ostatnich wobec własnego kalectwa, mieszczą się w różnych klasyfikacjach. We wszystkich tych działaniach duże znaczenie przypisuje się uwarunkowaniom będącym rezultatem oddziaływań socjalizacyjnych. Ich poznawanie jest ważne głównie dlatego, iż umożliwia kreowanie aktywności ograniczających niezamierzone rezultaty socjalizacji oraz jednoczesne wzmacnianie jej elementów wychowawczych. Poprzez takie działania można stopniowo zmierzać do kreowania postaw, które byłyby źródłem zachowań prointegracyjnych. Dotyczy to zwłaszcza środowiska rodzinnego i szkolnego, ale nie tylko, gdyż postawy mogą zmieniać się w każdym okresie życia.
Ciągłość procesu przekazywania dziedzictwa kulturowego ma niewątpliwie związek z postawami ujawnianymi obecnie wobec inwalidztwa, zarówno przez osoby zdrowe, jak i przez samych niepełnosprawnych. Uwarunkowania tkwiące u podstaw utrzymywania się niektórych przejawów tych postaw przez całe wieki, muszą mieć bardzo trwały i mocno determinujący charakter. Dla ukonstytuowania postaw konkretnego pokolenia decydujące są kulturowe wzory tych postaw oraz charakterystycznych dla nich sposobów reagowania.
W płaszczyźnie edukacyjnej najważniejsze jest upowszechnianie racjonalnej wiedzy o inności, przy równoczesnym eliminowaniu przesądów i stereotypów opartych na irracjonalnych przesłankach. Wymaga to między innymi korekty programów szkolnych, przy czym niekoniecznie musi to oznaczać wprowadzenie nowych przedmiotów.
Ważniejsza jest interpretacja treści przekazywanych w ramach różnych bloków tematycznych, zarówno humanistycznych jak i przyrodniczych. W związku z tym niezbędne jest wprowadzenie odpowiednich modyfikacji w programach kształcenia nauczycieli, w oparciu o założenie większego ich ukierunkowania na problemy pedagogiki specjalnej. Druga płaszczyzna działań służących przekształcaniu postaw wobec osób niepełnosprawnych wiąże się z koniecznością rozszerzenia interakcji integracyjnych. Częste kontakty z nimi umożliwiają konfrontację uprzedzeń z własnymi doświadczeniami społecznymi. Im szerszy jest zakres ról, w których niepełnosprawni występują w tych interakcjach, tym większe prawdopodobieństwo eliminowania przesądów i nietolerancji. Odnosi się to szczególnie do realizatorów ról w największym stopniu kreujących społeczne postawy, wykonujących tzw. zawody podmiotowe.
Społeczna integracja różnych kategorii osób niepełnosprawnych musi się rozpoczynać w możliwie wczesnych okresach życia, dlatego coraz większym zainteresowaniem cieszy się u nas, popularny już w krajach zachodnich, model integracji wszystkich dzieci w ramach instytucji otwartych. Polscy autorzy podkreślają jednak problem ograniczonych możliwości realizowania tego modelu w dzisiejszych warunkach naszego szkolnictwa publicznego. Z całą pewnością jest to problem trudny, tym bardziej, że program integracyjny musi uwzględniać możliwości, predyspozycje indywidualne oraz potrzeby rehabilitacyjne każdego dziecka. Nie zawsze umieszczanie dziecka niepełnosprawnego w klasie integracyjnej jest dla niego korzystne. Natomiast dzieci, dla rozwoju których byłoby to pożądane, powinny możliwie szybko znaleźć miejsce wśród zdrowych rówieśników.
Przyczyną zaburzeń relacji pomiędzy ludźmi zdrowymi a osobami niepełnosprawnymi jest fakt, że człowiek skłonny jest ulegać pewnym stereotypom wyglądu i funkcjonowania innych ludzi, a w związku z tym wszelka inność budzi w nich niepokój bądź zdziwienie. A zatem ma skłonność, by traktować z dystansem ludzi trochę inaczej wyglądających lub funkcjonujących, aby nie zaburzać swojego poczucia bezpieczeństwa i spokoju. Barierą psychiczną jest także lęk, który człowiek odczuwa na myśl o chorobie i kalectwie, bo przecież mogą zagrażać także jemu i jego najbliższym. Instynkt samozachowawczy skłania go więc do zachowania dystansu wobec osób niepełnosprawnych. Niekiedy ludzie są nawet skłonni do współczucia czy udzielania anonimowej pomocy tym osobom, ale kontakt bezpośredni, bliski, uważają za niepotrzebny i zbyt trudny dla siebie.
Zagrożenia, które mogą deformować postrzeganie osób niepełnosprawnych, to także stereotypy, schematy poznawcze i przystosowawcze, uprzedzenia, nieadekwatna samoocena i projekcja realnej akceptacji ludzi trochę inaczej funkcjonujących. Występowanie negatywnej reakcji społecznej na to, co jest inne, odmienne od powszechnych standardów, może polegać nie tylko na jawnym odtrąceniu, ale także na maskowaniu reakcji nadopiekuńczością ograniczającą niezależność osoby niepełnosprawnej i deprecjonującą jego aspiracje.
W tym kontekście zainteresować mogą wyniki przeprowadzonych wśród młodzieży liceów ogólnokształcącego i ekonomicznego badań dotyczących przyczyn izolacji osób niepełnosprawnych. Młodzież liceum ogólnokształcącego za główną przyczynę izolacji dziecka niepełnosprawnego uznała ogólną znieczulicę społeczną (67,9%), a uczniowie liceum ekonomicznego brak rzetelnej wiedzy o tych dzieciach (59,2%). Tyle samo osób w obydwu grupach (65,5%) wskazało także na strach przed innością.
Próbowano także ustalić, w jakim stopniu młodzież uczestniczy w życiu osób niepełnosprawnych. Z badań wynika, że młodzież chętnie udziela pomocy w zbieraniu zabawek i ubrań dla dzieci niepełnosprawnych (30,9%) i czynnościach życia codziennego (21,8%), wspiera psychiczne w sytuacjach trudnych (14,6%), organizuje imprezy rekreacyjne dla tych dzieci (14,6%), pomaga w przejściu przez jezdnię (10,9%) itp.
Najczęstszą reakcją młodzieży na problemy i trudności życiowe dzieci niepełnosprawnych i ich rodziny, jest podziw, że mimo tylu utrudnień w środowisku umieją się przystosować (87,3%), część lituje się nad nimi (21,8 %), z kolei 7,3% badanych stara się unikać takich dzieci i rodzin, a 5,4% stwierdziło, że osoby niepełnosprawne są im obojętne.
Kolejnym problemem badawczym było określenie rodzaju działań na rzecz osób niepełnosprawnych, które pomogłyby im samodzielnie funkcjonować. Odpowiednio 85,7% i 96,3% młodzieży uważa, że należy tworzyć takie warunki życia i wychowania, aby dzieci te mogły normalnie funkcjonować w środowisku. Duża grupa młodych osób (62,4%) opowiedziała się za prowadzeniem jak najszerszych badań i szerokiej akcji profilaktycznej na rzecz ograniczenia liczby urodzeń dzieci kalekich.
Uzyskane wyniki badań pozwoliły na wysunięcie następujących wniosków:
Ø im więcej informacji przekazujemy młodzieży szkolnej na temat niepełnosprawności, tym częściej spotykamy się z tolerancją i obiektywnym spostrzeganiem sytuacji tych osób
im więcej młodzież ma kontaktów z osobami niepełnosprawnymi, tym opinie na ich temat i stosunek do nich jest bardziej pozytywny,
niewiedza na temat przyczyn powstawania odchyleń od normy sprawia, że ludzie boją się kontaktu z osobami niepełnosprawnymi
częstotliwość spotkań z osobami niepełnosprawnymi wpływa na rodzaj udzielanej im pomocy,
kontakt ludzi pełnosprawnych z niepełnosprawnymi powinien opierać się nie na obawach i lęku, ale na chęci pokonania istniejących barier i prowadzić do pełnej akceptacji i normalizacji wzajemnych relacji
obawy osób niepełnosprawnych dotyczące zachowań i reakcji osób pełnosprawnych we wzajemnych relacjach powinny mieć uzasadnienia w rzeczywistości,
osoby odpowiedzialne za osoby niepełnosprawne administracyjnie lub profesjonalnie mają sprostać tej odpowiedzialności i nie lękać się, że udział osób niepełnosprawnych w życiu klasy szkolnej czy w zakładzie pracy prowadzić może do trudności i komplikacji funkcjonowania pozostałej społeczności.
Referat został przygotowany w oparciu o dostępną literaturę na potrzeby szkoleniowe Rady Pedagogicznej.
Powrót | Do góry
, aby dodać komentarz.