Program profilaktyczno-korekcyjno-kompensacyjny„Wspomaganie rozwoju dzieci w wieku przedszkolnym ze szczególnym uwzględnieniem dzieci ryzyka dysleksji oraz nieharmonijnie rozwijających się” powstał pięć lat temu na skutek poszukiwań własnych metod i form pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym.

Nasz program przeznaczony jest przede wszystkim dla nauczycieli przedszkoli pragnących wspomagać dziecko w jego rozwoju i terapeutów pracujących z dziećmi ,, ryzyka dysleksji” oraz nieharmonijnie rozwijających się. Pamiętajmy jednak, że w wychowaniu małego dziecka najważniejsza jest rodzina, dlatego też, aby nasze wysiłki dawały najlepsze rezultaty, konieczna jest ścisła współpraca z rodzicami.

Ten program to nie tylko zbiór nowoczesnych metod pracy z dziećmi w wieku przedszkolnym, ale przede wszystkim nasza propozycja nowego stylu pracy z dzieckiem gdzie dziecko traktowane jest w sposób podmiotowy, w którym my nauczyciele traktujemy je jak partnera i wspomagamy w jego rozwoju.

W życiu każdego dziecka szczególną rolę przypisuje się jego umiejętności poznawania otaczającego świata, rozumienia go, dostrzegania związków w nim zachodzących i współdziałania. Dla niektórych dzieci nie stanowi to żadnego problemu, dla innych jest to trudne, a jeszcze inne dzieci nie są w stanie sobie z tym w ogóle poradzić. Wyróżnić, więc można dzieci rozwijające się harmonijnie lub takie, których tempo rozwoju zakłócone jest częściowo (dysharmonia rozwojowa) lub globalnie (w różnym stopniu).

Poznanie możliwości i potrzeb każdego dziecka pozwoli nauczycielowi na takie zaplanowanie pracy profilaktyczno-korekcyjno-kompensacyjnej, by maksymalnie wspomagać naturalny rozwój dziecka i stworzyć mu warunki do usprawniania i kompensowania zaburzonych czy opóźnionych funkcji. Dotyczy to w szczególności dzieci z grupy ,, ryzyka dysleksji” i nieharmonijnie rozwijających się. Największą zaletą programu jest to, że zajęcia można prowadzić z całą grupą. Musimy pamiętać o tym, że intensywne wspomaganie rozwoju jest potrzebne wszystkim dzieciom i tym nieharmonijnie rozwijającym się i dzieciom utalentowanym oraz w tak zwanej„normie”, aby nie zaprzepaścić wodzonych zadatków. Dziecko samo musi wspinać się po szczeblach swojego rozwoju. Nauczyciel może jedynie mu w tym sensownie pomagać poprzez organizowanie procesu uczenia się i czuwania nad jego przebiegiem. Musi być dopasowany do dziecięcych możliwości.

W dalszej części przedstawiamy idee programu, cele, metody i formy oraz przykłady zabaw wykorzystywanych w czasie realizacji zajęć prowadzonych z całą grupą.

Idea programu i jego przeznaczenie

Program profilaktyczno-korekcyjno-kompensacyjny przeznaczony jest dla dzieci w wieku przedszkolnym ze względu na to, iż łatwiej jest w tym właśnie wieku dokonywać zmian w sposobie funkcjonowania dziecka poprzez wspomaganie jego rozwoju.

Program powstał w oparciu o podstawę programową wychowania przedszkolnego zatwierdzoną przez MEN (DZ.U. NR 2/2000– Rozporządzenie MEN z dnia 1 grudnia 1999 r.) mającą stanowić zgodnie z zaleceniami MEN dokument podstawowy przy opracowaniu innowacyjnych programów wychowania przedszkolnego. Podstawowa idea tego programu to umiejętne wiązanie treści programowych zawartych w podstawach programowych wychowania przedszkolnego z określonym na danym poziomie obszarem oddziaływań terapeutycznych.

Obszar oddziaływań czyli zakres naszych oddziaływań profilaktyczno-korekcyjno-kompensacyjnych dotyczyć będzie wszystkich sfer, to znaczy:

• sfery poznawczej,
• sfery emocjonalno- społecznej,
• sfery ruchowej.

Zgodnie z Konwencją o Prawach Dziecka przyjętą przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 20.11.1989r. i ratyfikowaną przez Polskę 7.06.1991r. (art. 23 pkt 1), która mówi: ,, Dziecko psychicznie lub fizycznie niepełnosprawne powinno mieć zapewnioną pełnię normalnego życia w warunkach gwarantujących mu godność, umożliwiających osiągnięcie niezależności oraz ułatwiających aktywne uczestnictwo dziecka w życiu społecznym” oraz z Zarządzeniem Nr 15 MEN z dnia 25.05.1993 r. i Rozporządzeniem MEN z dnia 15.01.2001r., opracowany przez nas program ma zastosowanie w pracy profilaktyczno-korekcyjno-kompensacyjnej z dziećmi w wieku przedszkolnym.

Program ten może być wykorzystywany przez nauczycieli i terapeutów zajmujących się wspomaganiem rozwoju dzieci:

• zdrowych (o harmonijnym rozwoju),
• z grupy ,, ryzyka dysleksji”,
• z deficytami (o nieharmonijnym rozwoju),
• z zaburzeniami emocjonalnymi,
• z zaburzeniami mowy,
• z zaburzeniami motoryki (dużej i małej).

Cele programu

Celem naszego programu profilaktyczno-korekcyjno-kompensacyjnego jest wspomaganie dziecka w jego rozwoju ze szczególnym uwzględnieniem dzieci ,, ryzyka dysleksji” i nieharmonijnie rozwijających się. Intensywne wspomaganie rozwoju musi być dopasowane do rzeczywistych możliwości poznawczych i wykonawczych poszczególnych dzieci. Najkrócej mówiąc podstawowym celem tego programu jest organizowanie takich kształcących sytuacji– zabaw, zajęć, zadań do wykonania, obserwacji i ćwiczeń– w których dziecko może gromadzić wartościowe doświadczenia i umiejętności. Dzięki temu dziecko będzie mogło w swoim umyśle tworzyć i doskonalić schematy poznawcze i emocjonalne. Dlatego doświadczenia i nabyte umiejętności muszą być na miarę dziecka i dostosowane do jego rozwojowych potrzeb. Zabawy, zajęcia, zadania do wykonania, obserwacje i ćwiczenia nie mogą być dla dziecka zbyt łatwe ani zbyt trudne. Mają kształtować to, co jest w rozwoju najważniejsze: właściwe interakcje międzyosobowe, postawę otwartości i samoakceptacji, dziecko ma być mądrzejsze, samodzielniejsze, ciekawe świata i ludzi.

Osiągnięcie celu nadrzędnego będzie możliwe przy jednoczesnym nakreśleniu celów szczegółowych.

Cele szczegółowe :

• wspomaganie dziecka w tworzeniu własnego ,, Ja”,
• wzmacnianie wiary we własne możliwości,
• poznawanie otoczenia dziecka, w którym ono żyje,
• lepsze organizowanie swoich czynności (samoobsługa),
• stwarzanie sytuacji do lepszego funkcjonowania w domu i przedszkolu,
• kształtowanie właściwych nawyków,
• wspomaganie dziecka w rozwijaniu sprawności i koordynacji ruchowej,
• tworzenie warunków do jak najpełniejszej integracji społecznej,
• kształtowanie empatii,
• dostrzeganie stanów emocjonalnych,
• kształtowanie umiejętności panowania nad własnymi emocjami,
• uwrażliwienie na przeżycia innych,
• kształtowanie pozytywnej samooceny,
• kreowanie pozytywnego myślenia,
• kształtowanie analizy i syntezy wzrokowej,
• kształtowanie analizy i syntezy słuchowej,
• kształtowanie poprawności wymowy,
• wzbogacanie zasobu słownictwa,
• ćwiczenia koncentracji uwagi,
• kształtowanie umiejętności reagowania na polecenia,
• prowokowanie do podjęcia aktywności własnej,
• rozwijanie bądź usprawnianie percepcji wzrokowej, słuchowej,
• usprawniane koordynacji wzrokowo- słuchowo- ruchowej,
• wspomaganie ogólnego rozwoju dziecka,
• ćwiczenia usprawniające motorykę małą i dużą,
• kształtowanie orientacji przestrzennej względem siebie i innych,
• wyrównywanie dysharmonii rozwojowych, korygowanie zaburzeń funkcjonowania,
• kompensowanie braków w rozwoju fizycznym i psychicznym,
• maksymalne wspomaganie nie zaburzonych funkcji psychicznych i fizycznych.

Metody i formy pracy

Praca z dzieckiem wymaga od nas umiejętnego przekazywania wiedzy, zachęcania do podejmowania przez dziecko wyzwań, stwarzania sytuacji problemowych oraz podejmowania prób ich rozwiązania. Pomocne nam są różne metody pracy, które możemy wykorzystać z dziećmi w wieku przedszkolnym, m. in.:

• wspierające i stymulujące rozwój dziecka,
• aktywizujące,
• kompensacyjne i korygujące,
• usprawniające.

Podstawową formą aktywności dziecka w wieku przedszkolnym jest zabawa. To przez zabawę dziecko zdobywa nowe umiejętności, wiadomości, poznaje otaczający świat poprzez różne doświadczenia, uczy się współdziałania i współpracy w grupie rówieśniczej, doznaje poczucia bezpieczeństwa. Realizując ten program korzystamy z elementów wielu metod: Metody Dobrego Startu, pedagogiki zabawy i tańców integracyjnych, muzykoterapii i biblioterapii, Naturalnej Nauki Języka, pedagogiki Montessori, metody Dalcroze’a, zabaw logopedycznych i przeciwko agresji wg R. Portmanna czy programu Przedszkolaki Krok Drugi itp.

Przy wyborze metod nauczyciel prowadzący prace profilaktyczno-terapeutyczną powinien kierować się ich skutecznością, własnym doświadczeniem oraz możliwościami dzieci.

Formy pracy to przede wszystkim praca z całą grupą, zespołowa i indywidualna.

Przykłady zabaw i ćwiczeń wykorzystywanych przez nauczyciela w czasie zajęć

1. „Dokończ zdanie”– np.:„ kolor niebieski kojarzy mi się…”. Wszystkie dzieci siedzą w kole i mają możliwość wypowiedzenia się. Nauczyciel zwraca uwagę na to, aby odpowiedzi nie powtarzały się.
2. Puzzle z kalendarza– układanie w zespołach puzzli zrobionych z ilustracji ze starych kalendarzy (np.: kwiaty, góry).
3. Pokaż wiersz– nauczyciel czyta wiersz a zadaniem dzieci jest przedstawienie jego treści za pomocą gestu (doskonałe wiersze i rymowanki są w„Rymowanki– przytulanki” opracowane przez M. Bogdanowicz Wyd. Fokus, Gdańsk 2002).
4. „Słuchaj uważnie”– dzieci słuchają uważnie bajki z kasety lub płyty CD. W czasie słuchania nauczyciel wyłącza słuchany utwór i zadaje jedno pytanie na temat wysłuchanego fragmentu.
5. „Pociąg z rymami”– dzieci z nauczycielem tworzą pociąg i jadą w dowolnym kierunku po sali. Zatrzymują się na stacyjkach, każdy kolejny wagonik– dziecko ma za zadanie wypowiedzieć dwa wyrazy, które rymują się ze sobą np.: ogórek-kapturek, szafa-żyrafa.
6. „Wszyscy to potrafią”– dzieci z przygotowanych pociętych z papieru kolorowego figur geometrycznych wykonują kompozycje według zaproponowanego przez nauczyciela wzoru (dom, kwiatek, kotek itp.).
7. „Policz ile”– dzieci zamykają oczy, nauczyciel mówi zdanie. Zadaniem dzieci jest przeliczenie ile słyszą wyrazów z zdaniu.
8. „Dobierz podpis do obrazka” – nauczyciel daje każdemu dziecku kilka obrazków i napisów np. ze znanych baśni i bajek. Dzieci oglądają obrazki, odczytują napisy, przyklejają na kartkach (ćwiczenia w czytaniu).
9. „Ułóż zdanie”– nauczyciel podaje wyraz, zadaniem dziecka jest ułożenie zdania z podanym przez nauczyciela wyrazem (wyróżnianie wyrazu w zdaniu).
10. „Dokończ moją historię”– nauczyciel zaczyna opowiadać jakąś historię, dzieci siedzą w kole i każde po kolei dodaje część historii. Powstaje długie opowiadanie (nauczyciel zapisuje).
11. „Moja mina”– dzieci siedzą przy stolikach, dostają do rąk lusterka (każde swoje), obserwują swoje miny i omawiają swój wyraz twarzy.
12. „Co czujesz” – dzieci słuchają różnych utworów muzycznych (smutnych, wesołych)– opisują swoje odczucia.
13. Zabawa „Powiedz co usłyszałeś?”– jedno dziecko siedzi na środku dywanu zasłoniętymi oczami, pozostałe dzieci siedzą cicho. Wybrane dziecko np. gra na bębenku. Zadaniem dziecka jest dokładnie określić co usłyszało (różnicowanie sygnałów dźwiękowych).

Opracowały: Renata Stawczyk-Mizińska, Anna Korzeniewska, Stanisława Tyszkiewicz